Bij velen is Koninginnedag waarschijnlijk alweer ver weggezakt. Die van dit jaar zal ik echter nooit van mijn leven meer vergeten.

Oranje linten
Brutaal rijden we op Koninginnedag langs de Nederlandse ambassade in Khartoem omdat we weleens hebben opgevangen dat op veel ambassades dan recepties worden gehouden. Grinnikend beamen de Soedanese bewakers, die de poort met oranje linten aan het versieren zijn, dat ook bij hen die avond een feestje is in de tuin van de ambassadeursvilla. Wij Nederlanders zijn uiteraard ook welkom.

Tout diplomatenland
Pas als we onze zanderige Landrover die avond tussen de tientallen glimmende Mercedes ’en met diplomatenplaten parkeren, beseffen we echter dat het niet een low profile keuvelen en bitterballen bijten wordt met wat Nederlandse expats. Tout diplomatenland blijkt hier in Khartoem uitgenodigd. Twijfelend kijken we naar onze teenslippers – die we een betere optie vonden dan onze bergschoenen– en sluiten dan toch licht beschaamd aan in de rij van cocktailjurken en maatpakken. Wapperend met ons Nederlandse paspoort mogen we direct doorlopen en worden hartelijk ontvangen door de Nederlandse ambassadeur en zijn vrouw.

Soedanees met oranje cowboyhoed
Hoewel in heel Soedan officieel geen druppel alcohol te krijgen is, schenkt een vrolijke Soedanees met oranje cowboyhoed het ene na het andere Heinekenbiertje voor ons in. Omdat ons laatste glas wijn helemaal een eeuwigheid geleden lijkt, schakelen we al snel over op verrukkelijke Chardonnay en doen ons tegoed aan een misselijkmakende aaneenschakeling van blokjes kaas, bitterballen, vlammetjes, kaassoufflétjes, haring, paling, stroopwafels, stukken pure chocola en roomsoesjes.

Luidkeels zingen
Grinnikend zie ik de tweelingbroer van Ban Kimoon aan een Heinekenbiertje nippen en een Arabische man in witte jurk en tulband een zure haring naar binnen werken. Dan neemt de Nederlandse ambassadeur het woord en begint, tot mijn verbazing, het Wilhelmus luidkeels door de microfoon te zingen. Ik bedenk dat ik Mark Rutte dit nog niet zie nadoen en vraag me af of elke ambassadeur luidkeels het volkslied moet kunnen zingen. Opeens voel ik echter de ogen van de buitenlandse gasten op mij en de enkele andere Nederlanders gericht, en hakkel lacherig snel nog wat woorden mee.

Oorlog niets oplost
Dit gezellige diplomatenfeestje blijkt tegelijk een officieel moment waarop Nederland aan Soedan te kennen geeft wat het van zijn huidige oorlogspolitiek vindt. In een pittige speech stelt de Nederlandse ambassadeur dat Soedan zijn buren – en dus ook het pas onafhankelijk geworden Zuid-Soedan – te vriend moet houden en dat oorlog niets oplost. Enkele ambassademedewerkers vertellen later op de avond dat de ambassadeur binnenskamers zich nog heel wat pittiger over de Soedanese politiek uitlaat.

Gênante vertoning
De aanwezige Soedanese minister van Financiën verblikt nog verbloost en houdt vervolgens zelf een half uur durende speech in het Arabisch. Hoewel die vervolgens in verkorte versie wordt vertaald, is het een nogal gênante vertoning aangezien het gros van de gasten niet langer luistert en weer met elkaar begint te keuvelen.

Vermoord
Pratend met de enige nog in Darfoer gestationeerde Nederlandse militair, besef ik weer in wat voor land ik zit. De gespierde grijsaard vertelt hoe nog altijd tienduizenden mensen in vluchtelingenkampen zitten, er dagelijks nog mensen worden vermoord of door honger sterven. Mopperend voegt hij eraan toe hoe veel van zijn uit Afrika afkomstige collega-militairen nauwelijks betaald krijgen en daardoor amper vooruit te branden zijn waardoor de voedseltransporten maar mondjesmaat hun plaats van bestemming bereiken.

Excuses
Terwijl we nog een laatste soesje in onze mond stoppen komt aan het eind van de avond de Nederlandse ambassadeur hoogstpersoonlijk ons zijn excuses aanbieden. ‘Door een defect aan de koelkast was de hele avond het bier niet koud genoeg’. Lachend antwoorden dat we al wekenlang geen biertje op hadden en het ons allemaal evenzeer heeft gesmaakt, waarop hij grinnikend beaamt; ‘Ja, lekker hè’, en nog een slok van zijn biertje neemt.

In de Arabische wereld is het elke keer weer een gedoe om aan alcohol komen. Het is maar moeilijk te krijgen en vaak superduur. Terwijl ik dit schrijf, voel ik me onderhand een halve alcoholist.

Een andere sfeer
Maar inderdaad. Ik geef het toe. Ik vind alcohol lekker. Een fris rosétje of witbiertje, of zo’n zacht Belgisch biertje. Maar wat vind ik er eigenlijk lekker aan? Het drankje of specifiek de alcohol erin? Of de gezelligheid die het met zich meebrengt? Zo worden mensen vaak meer ontspannen. Is er een andere sfeer. In de Arabische wereld brengt het je echter ook op vreemde plekken.

Met karton afgeplakte ramen
Zo begeven we ons in Cairo regelmatig naar het door expats, liberale jeugd en seksistische mannen bevolkte Café Horaiya, waar uiteraard alleen binnen mag worden gedronken en de ramen met karton zijn afgeplakt. Want alcohol is in Egypte toegestaan, maar de vrome moslims willen natuurlijk niet dat hun familie hen achter een ijskoude halve liter Stella zien zitten.

Lucratief handeltje
Het café doet zijn naam eer aan. Zo is het geen probleem als je er een elders gekocht broodje shoarma opeet. Verder houdt één van de obers er een lucratief handeltje op na. Elke paar uur wandelt hij naar de naastgelegen supermarkt, koopt er een vuilniszak vol chips, en verkoopt de zakjes met kleine winst aan zijn klanten in Horaiya. Zijn collega’s vinden het prima. Zo gaat dat in Egypte.

Een krop sla
Op een dag de expats beu, verkassen we naar een bruin café een paar straten verderop waar ik de enige vrouw blijk te zijn. In plaats van chips krijgen we er schaaltjes mais, tomaat en een krop sla, wat een opvallend goede combi met het bier blijkt te zijn. Naast ons zit een verzopen variant van Don Corleone die zijn bier aanlengt met Whisky en de rook van zijn sigaret tot aan zijn tenen lijkt te inhaleren. Het percentage alcoholisten ligt er waarschijnlijk dichtbij de honderd procent.

‘Amstel from Jordan’
Omdat alcohol in de Arabische wereld knetterduur is, shoppen we ook vaak bij de in donkere steegjes verstopte alcoholwinkels. Dikwijls zijn die in handen van Christenen die dit graag ten toon spreiden door hun shop met posters van de Koptische paus te behangen. In Jordanië proesten we het uit als de verkoper ons ‘Amstel from Jordan’ aanbiedt en stug weigert te geloven dat dit Nederlands bier is. In Cairo proberen we ons gezicht in een serieuze plooi te houden als de winkelbediende ons waarschuwt dat de Meister Max die we afrekenen ‘very very strong’ is. De bruine speciaalbiertjes zijn maar liefst acht procent.

Liquorstores op de Westelijke Jordaanover
In Israël denken we eindelijk weer eens heerlijk aan een pilsje op het terras te kunnen nippen, maar veranderen resoluut van gedachten bij het zien van de prijzen. Een pintje is hier al gauw zes euro. Flink slaan we dan in bij de ‘liquorstores’ op de Westelijke Jordaanover waar biertjes slechts 50 eurocent kosten. Long live Palestine!

Oranjeboom in de Israëlische supermarkt
Voor onze bierdopjesverzameling kopen we in de supermarkt echter toch van elk Israëlisch merk één flesje en schakelen dan snel over op Oranjeboom en Bavaria. Bizar genoeg zijn in de Israëlische supermarkten de Nederlandse biertjes het goedkoopst. De beste deal vinden we echter in het Egyptische Aswan waar we na lang zoeken de drankgroothandel van de stad vinden, waar je uiteraard alleen treetjes van 24 halve liters kan kopen. Maar wel voor maar 15 euro!

Ten strengste verboden
In Libië en Soedan is het bierfestijn echter voorbij. Alcohol is in beide landen ten strengste verboden en de Libische thuis gebrouwen drank ruikt op zijn zachts gezegd nogal ranzig. Die zoete cola en fanta komt ons in Soedan echter na een week ook onze neus uit. En met 47 graden Celsius krijgen we zo’n zin in een verkoelend biertje, dat we besluiten een Bavaria Regular 0,0 % te kopen.

Psychologisch
Bizar genoeg zijn de alcoholvrije biertjes best lekker, super verfrissend en niet zo zoet als al die frisdrank. Het went snel en inmiddels mis ik het normale bier helemaal niet meer. Het klinkt misschien raar; maar ook een alcohol vrij biertje drinken voelt veel gezelliger dan een glaasje cola en soms krijg ik er zelfs een aangeschoten gevoel van. Zou bierdrinken iets psychologisch zijn? Voor mij is het in ieder geval hét bewijs dat ik geen alcoholist ben!

Wisten jullie dat niet? Dat je door het Amerikaanse embargo in heel Soedan geen geld kunt pinnen?

Overland legendes
Ongelovig kijk ik de twee Duitsers aan. Even daarvoor beweerden de blonde broers nog dat de grens tussen Soedan en Ethiopië van vrijdag tot en met zondag gesloten is, waar ik echt geen bal van geloof. Wat ik na tien maanden reizen namelijk wel heb geleerd, is dat je vooral niet alle kletspraat van andere reizigers moet geloven. Er bestaan inmiddels heel wat ‘overland legendes’.

Verwoeste pinautomaten
Maar dan denk ik terug aan Libië waar we telkens weer een verwoeste pinautomaat aantroffen en bankmedewerkers ons met grote ogen aankeken als  we vroegen of we ergens met onze tientallen pinpassen, mastercards en VISA-kaarten geld konden opnemen. In het Libië na Khadaffi bleek het gemakkelijker om een nieuwe VISA-card aan te schaffen dan er geld mee op te nemen. Gelukkig zitten we dit keer nog in Egypte en als ook andere reizigers het pinprobleem in Soedan beamen, besluiten we  snel een flink pak Egyptische ponden in te slaan. Onze kostbare dollars bewaren we voor later.

Dikke pakken ponden
Eenmaal in het Soedanese grensdorpje Wadi Halfa, niet meer dan een tiental winkeltjes en wat viezige hotelletjes midden in de woestijn, is er uiteraard geen bank te bekennen. Maar geld wisselen blijkt gelukkig geen enkel probleem. Overal trekken Soedanezen dikke pakken ponden uit hun djellaba’s en hanteren tot onze verbazing een veel betere wisselkoers dan de officiële van internet.

Lieve wisselaar
In een opwelling besluiten we bij een vriendelijke meneer in kraak witte djellaba maar meteen onze hele bups Egyptische ponden tegen een supergoeie koers te wisselen. ‘Dan kan dat verder geen problemen opleveren. En verderop in het land zou het misschien niet meer lukken om de Egyptische ponden in te wisselen’, glimlachen we blij naar elkaar. Waarom die lieve wisselaar toch zo’n goede koers berekent, snappen we dan nog steeds niet. Naïeve wereldreizigers die we dus toch nog zijn.

Niets waard
Diezelfde avond lopen we een Zuid-Afrikaans stel tegen het lijf wat ons vraagt of we nog plekken in Soedan zoeken waar we dollars kunnen wisselen. Trots vertellen we alles al gewisseld te hebben en nog altijd verbaasd te zijn over de bizar goede wisselkoers die de mannen hier hanteren. Grinnikend vertellen ze ons dat de Soedanezen harde valuta als dollars maar ook Egyptische ponden dolgraag willen omdat dit voor hen de enige manier is om hun geld het land uit te krijgen. Soedanezen ponden zijn buiten Soedan namelijk niets waard.

Nattigheid
Langzaamaan beginnen we nattigheid te voelen en vragen ons af of het wel zo wijs was om voor honderden euro’s aan Soedanese ponden te wisselen. ‘Bij de grens met Ethiopië krijg je er misschien de helft voor terug’, wrijven de Zuid-Afrikanen nog even wat zout in de wonden.

Toeristen lastig vallen
Er zit dus maar één ding op: snoeihard geld gaan uitgeven. Maar ja, in dit land is ook nog eens geen druppel alcohol te krijgen en hoe moeten we de rest van onze reis dan nog financieren? Een andere optie is andere reizigers zoeken die van ons Soedanese ponden willen kopen. Mochten jullie binnenkort naar Khartoum afreizen en daar twee bleekscheten met dikke pakken Soedanese ponden in de hand toeristen lastig zien vallen, dan weet je dus wie het zijn.

Hoewel het advies luidt dat je bij grensovergangen moet blijven glimlachen, slaag ik daar vaak in Egypte maar moeilijk in. Daar lukt het de beambten telkens weer om mijn bloed te laten koken.

Paspoort foetsie
Zo ook bij de Libisch-Egyptische grens waar een oudere militair om onze paspoorten vraagt maar één minuut later spoorloos is verdwenen, inclusief onze documenten! Vijf minuten wordt opnieuw om onze documenten gevraagd en roepen we uit dat ze die allang hebben. Waar we zijn gebleven weet echter niemand.  Daar sta je dan…

CIA
Een ander soldatenknaapje heeft ondertussen aan zijn baas doorgebeld dat we een GPS bij ons hebben, iets wat voor overlanders normaal is omdat navigeren in Afrika anders erg lastig wordt, maar wat bij de Egyptenaren gelijk blijkt te staan aan spionage’, ‘C.I.A.’ en ‘Mossad’. Vijf minuten later staat zijn baas naast ons die met een dubbelzinnige glimlach zegt dat ‘we even moeten praten’. Waar onze paspoorten zijn, weet hij overigens niet. Het gesprekje blijkt niets voor te stellen. Ook deze belangrijke meneer kan nauwelijks een woord Engels.

Terugkerende circus van briefjes
Pas een uur later hebben we onze paspoorten terug en begint het altijd terugkerende circus van urenlang van hot naar her worden gestuurd om briefjes in alle kleuren van de regenboog op te halen, twee kilometer verderop te laten stempelen en daarna bij weer een totaal ander kantoortje in te leveren. Vaak word je teruggestuurd, als er een briefje, handtekeningetje stempeltje of kopietje mist. En het meest irritante is nog: alles kost geld.

Even bidden
Na een paar uur stempelen, kopiëren, wandelen en schelden heb je uiteindelijk twee Arabische nummerplaten, een Egyptisch rijbewijs, een stempel in je paspoort en in je Carnet de Passage voor je auto en een overbodige autoverzekering. Dit laatste laat bij de Israëlisch-Egyptische grens wat langer op zich wachten. Meneer de verzekeringsman is even bidden, vertellen zijn collega’s die hun rechterhand in de lucht steken waarbij ze hun vingertopjes tegen elkaar aanduwen. Een teken dat in Egypte staat voor ‘vijf minuten wachten’ maar meestal neerkomt op minstens een uur. Ook dit keer.

Kopieermachine
In het zuiden, bij de grens met Soedan, moet je zelfs eerst langs een rechtbank om een – jawel gestempeld – papier op te halen wat zegt dat je in heel Egypte geen verkeersovertredingen hebt begaan. Vreemd dat dit niet hoefde toen we Egypte bij de Libische grens verlieten. Gelukkig hebben we van eerdere overlanders de GPS-coördinaten, want de rechtbank blijkt in één of andere verlaten achterstandsbuurt aan de rand van de stad te liggen. De man van de supermarkt verdient er goud geld mee. Die heeft voor zijn winkel een kopieermachine gezet waar we de benodigde kopietjes van ons paspoort en carnet kunnen maken.

Weigeren je door te laten
De slagroom op de cake is het feit dat je verplicht bent om de grens van Egypte naar Soedan per boot over te steken. Niet omdat het per weg niet mogelijk is. Er ligt inmiddels een gladde, door de Chinezen aangelegde, snelweg. Maar de Egyptenaren willen de honderden euro’s, die ze met de  boot verdienen, niet mislopen en weigeren je simpelweg op de weg door te laten. Ook dit hebben wij aan den lijve ondervonden.

Slavenschip
Over de boot zelf doen zich de wildste verhalen voor. Dat het een waar slavenschip is en dagen erover doet. Zelf moeten we er twee weken op wachten en zijn we toch blij dat we een hut hebben genomen. Op het dak liggen honderden mannen in de felle zon over elkaar heen te slapen en hangen anderen uit de reddingsboten.

Zwart prutje
Het merendeel blijkt Soedanees en de sfeer is opeens een stuk gemoedelijker. Iedereen lacht naar ons en een Soedanese vrouw in dunne, roze doeken duwt me een zwart prutje in mijn handen, wat zo uit haar oor had kunnen komen en naar vlees ruikt. Het goedje werkt tegen keelpijn, borstpijn en oorpijn gebaart ze. Opeens roept een jongen dat Jeroen niet zomaar mensen mag fotograferen. Ik vraag waar ze vandaan komen, en ben niet verbaasd als ze ‘Egypte’ antwoorden. ‘Sorry, maar na vijf weken Egypte heb ik even genoeg van al die Egyptenaren antwoord ik bits, en klets weer verder met de Soedanezen, die er bovendien geen enkel probleem van maken om op de foto te gaan.

Overal in Egypte is ’t hetzelfde liedje. Auto’s zijn mannendingen. Dus een vrouw die een man aanwijzingen geeft bij het inparkeren. Neeeeee… Dat is echt helemaal ‘not done’.

Rennende en gillende Egyptenaren
En dus op het moment dat ik de auto uitspring en Jeroen aanwijzingen begin te geven, schiet er altijd wel een wildvreemde Egyptenaren me ongevraagd ‘te hulp’. Gaat voor me staan, begint in Arabisch tegen Jeroen te schreeuwen en tegen de auto aan te tikken (wat parkeertaal is voor stoppen). In enkele seconden breidt dit fenomeen zich meestal uit tot minstens vier rond de auto rennende Egyptenaren, die elkaar proberen te overschreeuwen, ondertussen mij afkeurende blikken toewerpend, dat ik me er vooral niet mee moet bemoeien. Ik ben immers een vrouwmens.

Eigen wil laten gelden
Helaas blijken deze wijze mannen even onbetrouwbaar als vrijwel alles in dit land. Zo laten ze je probleemloos tegen een andere auto aanrijden, en beweren dat je nog veel verder kunt. Jeroen en ik hebben daarom de afspraak dat ik de enige ben die aanwijzingen mag geven.

Verbieden
En dus probeer ik iedere keer weer over het Arabische geschreeuw heen te komen en me tussen de mannen heen te manoeuvreren zodat Jeroen me in zijn zijspiegels ziet. Maar schor en uitgeput geef ik het meestal na een paar minuten op. Achteraf vraagt Jeroen me gefrustreerd waarom ik geen aanwijzingen gaf, waarop ik boos antwoord dat hij me beter kan vertellen hoe ik van die eigenwijze gasten afkom. Ook al verbied ik ze om ook maar één vinger uit te stekken, ze blijven het doen.

Pissen
Zo ook in Cairo waar we onze wagen met veel moeite op een grote parkeerplaats vlakbij het Tahrirplein weten te zetten. Behalve dat dit laatste ons weinig gerust stelt, komen we de volgende dag tot een nog veel minder prettige verrassing. Als we even langs de auto lopen, om te kijken of alles nog goed gaat, ritst net de bewaker zijn gulp open en begint schaamteloos tegen ‘Sandy’ aan te pissen. Achter zo’n hoge auto denkt hij waarschijnlijk ongestoord zijn behoefte te kunnen doen. Als wij woedend de auto, met ‘hulp’ van vier Egyptenaren, weer weghalen, eist hij bizar genoeg zelfs een fooi.

Met al mijn charmes
Na lang zoeken vinden we een paar blokken verderop alsnog een perfect plekje voor onze Landrover in de kelder van een woonhuis. Razendsnel rijden de bewakers zeker twintig auto’s op enkele millimeters langs pilaren en andere auto’s naar buiten, waar ondertussen een verkeerschaos ontstaat en ik een politiebeambte met al mijn charmes weet te overtuigen om geen bekeuringen aan al deze auto’s uit te gaan uitdelen. Snel schuiven we onze ‘Sandy’ tussen vier pilaren, waar weliswaar de deuren niet meer open kunnen, maar hij geen andere auto in de weg staat waardoor we geen sleutel hoeven achter te laten.

60 cent
Tot mijn schrik blijken de bewakers in de garage te wonen en op ranzige bedjes tussen de auto’s te moeten slapen. De jonge Ahmed, die tevergeefs het op zijn bovenlip groeiende donshaar probeert te laten uitgroeien tot een statusverhogende snor, smeekt telkens weer of hij een klein stukje in onze auto mag rijden. Met pijn in ons hart schudden we nee, maar maken hem gelukkig toch nog een beetje blij door hem samen met ‘Sandy’ op de gevoelige plaat vast te leggen. Het parkeren kost ons slechts 60 cent per dag. Iets waar we maar niet teveel gewend aan moeten raken, mochten we ooit nog naar Amsterdam willen terugkeren…

Na negen maanden rondreizen begint de plak op onze tandjes zich onderhand redelijk op te hopen. En omdat we niet met bruine afschrikwekkend gebitjes willen terugkomen, besluiten we dat het maar eens tijd wordt voor de tandarts. Maar hoe vind je een goeie in Cairo?

Google
Angstbeelden van met hakbijlen in de weer zijnde Arabische mannen spoken door mijn hoofd als ik ‘dentist cairo’ in google intik. Een lange lijst met tandartspraktijken verschijnt op mijn beeldscherm, waarbij de foto’s van gebleekte tanden mijn beeldscherm afspatten. Elke kliniek belooft goede service, gezonde tanden en lage prijzen en velen bleken Engelstalig. Gemakzuchtig bel ik de eerste in het rijtje waar een aardige, goed Engelssprekende meneer opneemt die antwoordt dat we die middag nog terecht kunnen. Een controle en schoonmaak kost zo’n kleine dertig euro. Kijk, daar kunnen ze in Nederland nog een puntje aan zuigen!

Trotse eigenaresse van twee kronen
In de metro begint mijn hart echter sneller te kloppen. Stel dat de kosten toch enorm oplopen. Ik ben niet bepaald het type dat nooit iets aan haar gebit heeft. Zo rotten mijn melkkiezen er bij mij als kind al uit en was ik reeds op mijn 29^ste de trotse eigenaresse van twee kronen. Bovendien is Egypte het land van de oplichters en hebben we momenteel  geen tandartsverzekering.

Smile makeover
Eenmaal bij de praktijk lacht een grote rij witte tanden ons vanaf de gevel tegemoet en grinnik ik om ‘Making smiles that last a lifetime’ op een plakkaat naast de deur. In de opvallend schone wachtruimte liggen foldertjes met een lijstje met vragen als ‘probeert u te lachen zonder dat uw tanden zichtbaar worden’ en ‘schaamt u zich om naar de tandarts te gaan vanwege de slechte conditie van uw tanden’. Is het antwoord op één van deze vragen ja, dan heb je volgens de folder een ‘smile makeover’ nodig.

Seriemoordenaar met latex handschoenen
Opeens besef ik niet eens de Engelse woorden voor kroon en tandvlees te weten en vul nerveus een formulier met mijn tandenhistorie in. Tijd om erover na te denken krijg ik niet, want met een brede glimlach stapt tandarts Mahmoud de wachtruimte binnen en geeft ons een hand. ‘Welcome’. Ik verdrink in zijn donkerbruine ogen en besef nog nooit zo’n jonge aantrekkelijke tandarts te hebben gezien. Hij is amper iets ouder dan ik zelf. Heel wat anders dan die zuurpruim die mijn rottende melkgebit er met plezier uittrok en met zijn latex handschoenen zo als seriemoordenaar in een slechte Hollywoodfilm had kunnen doorgaan. En ook een stuk beter dan die bitchie mondhygiëniste in Amsterdam die me altijd als een klein kind erop wijst wat ik allemaal weer niet goed heb schoongehouden.

Twee X-rays
Eenmaal in de moderne stoel  en omringt met de meest geavanceerde apparatuur, stamel ik twee ‘crones’ te hebben en die ochtend nogal driftig met ‘wooden sticks’ mijn gebit te hebben schoongemaakt waardoor het misschien een beetje bloederig kan zijn. Ik knipper nerveus als Mahmoud me glimlachend aankijkt maar kom weer bij zinnen als hij met een metalen pinnetje al mijn tanden en kiezen begint na te lopen. Ondertussen kletst hij met Jeroen over onze reis en begint met het schoonmaken van mijn gebit. Na twee X-rays komen de verlossende woorden: alles is in orde. Ik slaak een zucht en kan het bijna niet geloven.

Tandartsfabriek
Als Jeroen aan de beurt is, gaat de telefoon. De assistent wil hem eerst aan Mahmoud geven maar die houdt het af. Opeens beseffen we eerder die dag ook direct de tandarts te hebben gesproken, aangezien de assistent geen woord Engels kan. Lachend geven we toe hoe verbaasd we waren dezelfde dag nog terecht te kunnen. Terwijl we met creditcard het eerder afgesproken bedrag betalen, vertellen we hoe onze tandartspraktijk in Amsterdam met tien stoelen iets wegheeft van een fabriek, je er niet moet proberen om binnen een maand een afspraak te maken en dat het in Nederland moeilijk is naar een andere praktijk te gaan omdat ze allemaal vol zitten. Mahmoud lacht. ‘We houden het hier graag persoonlijk. Maar ik begrijp dat ik financieel gezien beter in Nederland kan gaan werken.’

Kon men ten tijde van Khadaffi er nog de cel voor indraaien, inmiddels lijkt graffiti in Libië wel volkssport numero uno.

Karikatuur
Want niet alleen zijn duizenden gevels van top tot teen in het rood-zwart-groen van de nieuwe Libische vlag geschilderd. Menig muur in Tripoli en Benghazi staat vol met politieke spotprenten, uiteraard met de voormalig leider als welkom onderwerp. Zo geeft een in de vorm van Libië geschapen been de dictator een veel betekenende trap onder zijn kont en gaat hij er op een andere schildering in boevenpak met een zak geld vandoor.

Davidster naast hakenkruis
Opmerkelijk zijn de symbolen die in de spotprenten voorkomen. Zo prijkt regelmatig een Davidster op het hoedje van de dictator, vanuit de Libiërs waarschijnlijk beredeneerd als Khadaffi slecht, Israël slecht en dus spelen ze vast onder één hoedje. Maar toch wel raar aangezien juist Khadaffi één van de meest kritische Arabische leiders was als het om Israël ging. Nog vreemder wordt het bij andere hoedjes waar hakenkruizen op zijn  geschilderd en bij één spotprent waar Khadaffi zelfs beide symbolen draagt.

Egyptische nazi’s
Veel Arabieren lijken dan ook niet helemaal te snappen wat nazisme inhoudt. Zo is in Egypte na het vertrek van president Mubarak zelfs een nazi groep voor Egyptische moslims opgericht, uiteraard vanuit hun haat voor Israël. Tot de Egyptenaren is blijkbaar nog niet doorgedrongen dat de nazi’s, kort door de bocht geredeneerd, de gedeeltelijke veroorzaker zijn van hun probleem; zonder nazi-Duitsland was er vermoedelijk nooit een Israël gekomen. En blijkbaar weten ze evenmin dat nazi’s een blond, blank ras met blauwe ogen voorstaan en de Egyptenaren en alle andere Arabieren net zo hard Europa hadden uitgejaagd als die er destijds al aren geweest, net zoals dit nog altijd de stoute droom is van de huidige nazi-aanhangers in Nederland en Duitsland.

Francofiel Benghazi
In Benghazi struikel je ironische genoeg werkelijk overal over de Franse vlag. En menig Libiër reageert er teleurgesteld als we antwoorden niet uit Frankrijk te komen. Benghazi lijkt sinds de revolutie nog francofieler dan de Fransen zelf, en Nicolas Sarkóózy – zoals ze hem noemen – is hun grote held. Hij heeft immers hun leven gered door de troepen van Khadaffi te bombarderen die op het punt stonden Benghazi van de kaart te vegen. Dat hij dit misschien niet deed omdat hij zo’n lieve, vredelievende meneer is maar omdat hij olie rook en het bovendien een handig populariteitstrucje was, komt er bij de Benghazianen niet in. En waarom hij tot de laatste dag de Tunesische dictator Ben Ali steunde, daar hebben ze geen antwoord op.

Verre van democratieën
Ook Qatar heeft in Libië een dergelijke heldenstatus. Dit rijke golfstaatje leverde tijdens de revolutie dan ook wapens aan de rebellen en betaalt nu voor camouflagepakken en glimmende fourwheeldrives voor het nieuwe leger en de politie. Waarom dit oliestaatje dit doet, vragen weinig Libiërs zich echter af. Maar ook in de Nederlandse media valt het me op dat er maar weinig vraagtekens worden gezet waarom bijvoorbeeld Saoedi Arabië en Qatar in de Arabische Liga maar blijven oproepen tot militair ingrijpen in Syrië terwijl hun eigen landen absoluut geen democratieën zijn. En waarom de tv-zenders Al Arabiya, gefinancierd door de zwager van de Saoedische koning en Al Jazeera, gefinancierd door de emir van Qatar, de revolutie in golfstaatje Bahrein zo ongeveer doodzwijgen, terwijl ook hier demonstraten in koele bloeden worden doodgeschoten. Het zal er wel iets mee te maken hebben dat deze revolutie wordt geleid door sjiieten, die het soennitische Saoedi Arabië en Qatar uiteraard niet aan de macht willen zien komen, in tegenstelling tot Syrië waar ze maar al te graag willen dat de aleviet Bashir door de soennieten van zijn troon wordt gegooid. Waarom is er voor dit ‘spelletje Risk’ alleen dan weer zo weinig aandacht in onze media?

Sorry, maar mijn vriend wil je niet meer helpen met vertalen, omdat hij op je facebookpagina heeft gelezen dat je een artikel wilt schrijven over homorechten in Libië. En eerlijk gezegd ben ik het met hem eens.

Voor mijn kop slaan
Ongelovig lees ik nog een keer het mailtje, maar het staat er echt. Ik vloek en roep wat voor kutland Libië is, hoewel ik dondersgoed weet dat ik dit niet meen. Opeens kan ik me wel voor mijn kop slaan dat ik weken terug in Cairo via facebook heb geprobeerd om homo’s in Libië te vinden, omdat het me interessant leek om te bekijken hoe hun situatie na het vertrek van Khadaffi wellicht is veranderd.

Zelfcensuur
Op het zelfde moment voel ik me boos op mezelf worden vanwege het hebben van deze gedachte. Moet ik mezelf onderhand op facebook gaan censureren omdat anders mensen mij in bepaalde landen niet meer willen helpen? Bovendien kon ik niet anders, volgens een Britse homo die veel over dit onderwerp in het Midden-Oosten schrijft, was dit de enige manier om met ze in contact te komen. ‘Als die gast nog wat beter had gezocht en had gezien dat je in Israël bent geweest, had hij je helemaal veracht’, grapt Jeroen.

Very bad news
Nadat de temperatuur van mijn bloed weer onder het kookpunt is gedaald, begin ik aan een mailtje terug naar de jonge Libiër in Duitsland die voor mij iemand zou zoeken die me zou willen helpen met vertalen in Sirte. Vooral het zinnetje dat de jongen in Duitsland het besluit van zijn vriend begrijpt en zelf ook ‘very bad news’ vindt dat ik een artikel over dit onderwerp in Libië zou willen maken, zit me dwars.

Duitsers helpen
Even twijfel ik om hem te mailen dat ik als journalist ook over onderwerpen schrijf waar ik het niet persé mee eens ben, maar kan dit niet over mijn hart verkrijgen aangezien het in dit geval gewoon niet waar is. Dus schrijf ik dat ik het respecteer dat er Libiërs zijn die een andere mening over dit onderwerp hebben, maar dat ik het niet begrijp dat het voor hen dan ook meteen een reden is om mij niet te helpen, bij het maken van een verhaal over een totaal ander onderwerp. Ik vraag of hij in Duitsland ook nooit mensen helpt, aangezien hij moet beseffen dat het gros van de Duitsers ook voor homorechten is.

Ook christelijke landen
De Libische jongen in Duitsland antwoordt dat hij niet snapt hoe ik erbij kwam dat hij me niet meer zou willen helpen en brengt me met een andere vriend van hem in contact. Maar het akkefietje zet me wel aan het denken. Als mensen mij niet meer willen helpen omdat ik over bepaalde onderwerpen schrijf, is dan niet het einde zoek? Want niet alleen in islamitische landen levert dit h-woord felle reacties op, ook in diverse christelijke Afrikaanse landen, ten zuiden van de Sahara, zijn ze bezig om er de doodstraf voor in te voeren.

Gegevens komen op straat te liggen
Ik had dit bericht op een door de Brit getipte speciale facebookpagina voor homorechten in Libië geplaatst, en begin te beseffen dat met sociale media zo langzamerhand al mijn gegevens op straat komen te liggen, zelfs terwijl ik mijn persoonlijke pagina heb afgeschermd.

Veel te vroeg
Tegelijk stemt het me somber dat zelfs een Libiër die in het westen woont nog zo fel is of dit onderwerp. Tot mijn verbazing vindt zelfs een in Libië wonende Nederlandse vrouw de reactie van de Libiërs begrijpelijk. ‘Het is hier nog veel te vroeg voor homorechten. De Libiërs zijn nu met hele andere dingen bezig.’ Vertwijfeld vraag ik me af wanneer het in Libië ooit wel tijd zal zijn voor rechten voor deze mensen. En hoe dat zit in al die overwegend christelijke landen in Afrika. Misschien wel nooit.

Foto: Jeroen van Loon

‘I love Khadaffi’, schreeuwt een vrouw in mijn oor. Verbaasd kijk ik haar aan, niet voorbereid op zo’n bekentenis tussen al die Libiërs die hier op het Martelarenplein in Tripoli de verjaardag van hun revolutie vieren.

Grappige versprekingen
‘No no no, I DON’T love Khadaffi’, verbetert de vrouw zichzelf lachend, als ze m’n verbaasde gezicht ziet, waarna ze me blozend een hand geeft, toch zichtbaar trots deze Engelse woorden met haar westerse zuster gedeeld te hebben. Een paar dagen later is het opnieuw raak als een man bij een benzinepomp vraagt; She’s my wife?’, terwijl hij op mij wijst. ‘No, she’s MY wife’, antwoordt Jeroen lachend, snappend dat ook hier het gebrekkige Engels de verspreking veroorzaakt.

Alles in Arabisch
Behalve dat het tot grappige onderonsjes lijdt is het toch vooral lastig dat  bijna geen Libiër Engels kan en zelfs simpele woordjes als ‘hotel’, ‘toilet’, ‘key’ en ‘stop’ niet kent en je niet begrijpend aankijkt als je in een shoarma zaakje je broodje in ontvangst neemt en daarna vraagt ‘how much?’. Nog veel bizarder is het dat in werkelijk heel het land elk verkeersbord en sowieso elk uithangbord alleen in het Arabisch is. Zo kan je voor een hotel staan, maar dit nog steeds niet weten. Probeer het zo maar eens te vinden. En dat je weet dat dit in het Arabisch ‘funduq’ betekent, helpt niet veel aangezien wij dat in dat priegelige Arabisch echt niet kunnen ontwarren.

Verderfelijke taal
Oorzaak van het ontbreken van de Engelse taal in de gehele Libische samenleving is dat Khadaffi in 1986 besloot dat deze verderfelijke taal niet langer in Libië bestond, nadat de Amerikanen Tripoli en Benghazi in ditzelfde jaar bombardeerde en hier Khadaffi’s adoptiedochter bij om het leven kwam. Gelukkig laten steeds meer Libiërs zich met een spoedcursusje bijscholen en worden we later op de dag op het Martelarenplein omsingeld door tientallen Libiërs die ons willen laten horen hoe goed zij die taal al beheersen.

Erbarmelijke staat
Een andere ‘leuke’ erfenis van de man die 42 jaar lang dit land ‘regeerde’, is het feit dat veel van de oude monumentale panden in erbarmelijke staat zijn. Volgens Khadaffi begon de geschiedenis van Libië namelijk bij 1969, je raadt het al, het jaar dat hij de macht greep, en alles wat uit daarvoor stamde is koloniaal en hoefde dus niet bewaard te blijven. Zo lijkt een schilderachtig theatertje in de eeuwenoude souk in Tripoli van ellende in elkaar te vallen en zijn veel steegjes door het ontbreken van bestrating zelfs veranderd in modderpaadjes.

Geschiedenislessen herschrijven
Trots vertelt echter een oude man dat het theatertje gerenoveerd gaat worden, net als veel andere monumentale panden in Tripoli. Ook zijn er plannen om de bijzondere Romeinse tempels en amfitheaters aan de kust te restaureren. En de geschiedenislessen op de middelbare scholen gaan herschreven worden, zodat de Libiërs weer geleerd wordt wat er voor 1969 in hun land is gebeurd. Nu maar hopen dat de nieuwe Libische machthebbers niet de periode tussen 1969 en februari 2011 herschrijven en Khadaffi uit het nationale geheugen proberen te wissen. Want hoezeer veel Libiërs het niet zullen willen toegeven, ook hij verdient een plaats in de geschiedenisboekjes.

Win or Die
Door het hele land steken de rebellen, of revolutionairen zoals ze zichzelf liever noemen, bij alle checkpoints twee vingers naar ons op. Naïef denken we in het begin dat dit toch echt het teken voor vrede was, en beantwoorden dit met eenzelfde gebaar. Libiërs leggen ons echter uit dat het staat voor ‘win or die’, het vechtmotto van de rebellen, en een tegenhanger is van de door Khadaffi-loyalisten gehanteerde vier vingers voor Allah, Moammar, Libië en olie.

Fuck you
Onderling grappen we wie deze onzin heeft bedacht. Maar tot onze verbijstering steken in Sirte, de stad waar Khadaffi’s oorsprong ligt en hij zijn laatste adem uitblies, diverse automobilisten daadwerkelijk vier vingers naar ons op. Anderen roepen ‘Fuck you!’ Veel inwoners zijn nog altijd woedend over de Navo-bombardementen en aanvallen van rebellen die de stad grotendeels in puin hebben gelegd en honderden mensen het leven hebben gekost.

Kettinkje met Khadaffi
Op het universiteitsterrein valt onze mond open van verbazing als studentes groene armbandjes dragen en hun mobieltjes, kettinkjes en schriften met foto’s van Khadaffi laten zien. ‘I love him’, kiert eentje terwijl ze haar telefoonschermpje kust. ‘Vroeger was er veiligheid, gratis onderwijs en gratis gezondheidszorg. Nu worden onze vaders en zonen in gevangenissen gemarteld’, verklaart één van de studentes hun afkeer van de rebellen wat hun .

Over wraak heenstappen
Maar sommige studenten kijken voorwaarts en hopen in het nieuwe Libië een rol te mogen spelen. Iets wat sterk zal afhangen van of de ‘bevrijders’ over hun wraakgevoelens kunnen heenstappen, maar oh zo belangrijk zou zijn voor een democratisch en stabiel land. Op de universiteit verzanden de voor- en tegenstanders van het oude regime dagelijks in felle discussies. En zelfs binnen één vriendengroep blijken drie jongens met vier vingers nog het oude regime te steunen terwijl twee anderen trots twee vingers de lucht in steken.

Controle middel
Na ons bezoekje aan Sirte krijg ik bij de checkpoints steeds meer het gevoel dat het opsteken van de twee vingers niet alleen uiting geeft aan blijdschap maar tevens een controle middel is om te kijken of mensen wel pro-revolutie zijn en het teken zodanig beantwoorden. En hoe meer mannen ik spreek die dagenlang door rebellen met metalen staven en elektriciteitskabels zijn geslagen en zo tot bekentenissen werden gedwongen, hoe meer het me gaat tegenstaan nog twee vingers de lucht in te steken.

Twee kanten
Ik ben nog altijd waanzinnig blij dat de Libiërs van een verschrikkelijke dictator zijn verlost en prijs hun onvoorstelbare moed om met zelf gefabriceerde wapens tegen een gevaarlijke vijand ten strijde te trekken, iets wat helaas duizenden jonge jongens het leven heeft gekost. Tegelijkertijd besef ik dat aan elk verhaal twee kanten zitten. En dus ook aan elke oorlog.

Een halve dinar
‘Zat in de zakken van een gedode Khadaffi soldaat. Bewaren we voor zijn nabestaanden’, legt de Libische gevangenisbeheerder met lange baard en in een camouflagepak ons uit die zich voorstelt als Mahmoed. En zo heeft hij een hele doos vol genummerde zakjes met persoonlijke bezittingen; van trouwringen tot verkreukelde foto’s van de oude leider Khadaffi. Maar dus ook veel geld. Hoewel in één zakje slechts een halve dinar zit. ‘Maar ook die bewaren we voor nabestaanden’, grinnikt hij.

Eerlijke meneer
In een land waar in veel detentiecentra mensenrechten met voeten worden getreden en vrijwel  iedereen verlegen zit om cash, verwonder ik me over deze eerlijke meneer. Trots toont hij een kast vol netjes geordende gevangenendossiers. Ook de gevangenis zelf blijkt redelijk op orde. Zo zijn de slaapzalen met honderden stapelbedden wat krap, maar stinkt het er niet. De gevangenen mogen de hele dag vrij rondlopen, kunnen koranlessen en Arabisch volgen en gewonden worden voor operaties naar een ziekenhuis in Tripoli gestuurd waarna ze op een aparte ziekenzaal verder kunnen herstellen.

Gevangen fysiotherapeut
In een behandelkamer is een fysiotherapeut een onderbeen van een patiënt aan het masseren. ‘Doordat een zenuw is geraakt door een kogel, moet hij weer opnieuw leren lopen’, legt de fysiotherapeut uit die zelf ook een gevangenen blijkt te zijn en al zes maanden vastzit omdat hij werkzaam was voor het Khadaffi-leger. Niemand van de gevangen weet wanneer ze worden vrijgelaten. ‘Dat is een groot probleem’, geeft de gevangenisbeheerder toe. Dolgraag wil hij dat zijn meer dan duizend gevangenen zo snel mogelijk worden berecht en het grootste deel naar huis mag. Maar het juridisch systeem ligt in het grootste deel van Libië nog op zijn gat.

Publiekelijk excuses
Boos is Mahmoed op Artsen zonder Grenzen die met haar aantijgingen over martelingen in detentiecentra in Misrata zijn gevangenis een slechte naam bezorgt. ‘Ze hebben ons een brief gestuurd dat het niet over ons gaat, maar ik vind dat ze publiekelijk excuses moeten maken. We behandelen onze gevangenen als broeders en willen niet langer in een wetteloos land leven zonder mensenrechten. We houden van Libië en gaan dit niet laten mislukken.’

Verlepte slingers
Cake en koffie is nergens te bekennen. Wel een dienblad vol glaasjes mierzoete thee en aan het plafond hangende verlepte slingers en ballonnen, uit een tijd dat er blijkbaar wel nog reden was tot feest. Oude mannen met grijs kroeshaar en in lange wollen mantels omhelzen elkaar en planten kussen op elkaars wangen. Vrouwen ontbreken. ‘Die bezoeken het graf pas enkele dagen na de begrafenis’, legt één van de aanwezigen me zakelijk uit.

Doodgeschoten
Ondertussen probeer ik me zo onzichtbaar mogelijk te maken en vooral niemand te hinderen. Deze mensen hebben vandaag wel iets anders aan hun hoofd. In dit vluchtelingenkamp, in een voormalige marine school aan de rand van Tripoli, zijn afgelopen week drie mannen, drie kinderen en één vrouw doodgeschoten. Vrijwel zeker door rebellen uit Misrata die deze drieduizend op de vlucht geslagen Libiërs ervan beschuldigen met Khadaffi-troepen te hebben meegevochten. Vandaag is de begrafenis.

Brok in mijn keel
De krakkemikkige kisten die achterin pick-up trucks naar de begraafplaats worden gereden, zien er knullig uit. Maar als ik in één van de passerende wagens achterin een man zie zitten, wiens lichaam schokt van het snikken, terwijl hij met één hand zijn gezicht bedekt en met de ander een kist vasthoudt, krijg ik een brok in mijn keel. Mijn geconcentreerdheid om deze happening zo goed mogelijk vast te leggen, maakt plaats voor een gevoel van medeleven.

Ter plekke gemengde specie
Eenmaal op het kerkhof wacht ik naast de moskee waar de mannen gezamenlijk bidden. Zo onzichtbaar mogelijk wandel ik vervolgens mee in de enorme stoet naar de graven en verwonder me hoe de in doeken gewikkelde lichamen uit de kisten worden getild en los in de graven worden gelegd. Als mannen ze met gebroken platte stenen afdichten gaan anderen aan de slag met zakken cement en flessen water. Met de ter plekke gemengde specie worden de graven met de hand dicht gesmeerd waarna nabestaanden in de nog vloeibare substantie met hun vinger de namen en sterfdata van hun geliefden schrijven.

Treurige gedachten
Terwijl Jeroen foto’s maakt, houd ik me zoveel mogelijk op de achtergrond. De hele dag verdrietig kijkend, begin ik het me ook steeds meer te voelen. Ik denk aan alle verhalen die de vluchtelingen me eerdere dagen vertelden; hoe hun dorp is verwoest, hun kinderen zijn doodgeschoten en enkelen zelf dagenlang zijn gemarteld. Treurige gedachten vullen mijn hoofd. Waarom moeten mensen elkaar toch uitmoorden? Waarom kan deze Libische revolutie niet zo mooi zijn als hij allereerst leek?

Huilende mannen
Als één van de mannen begint te snikken, voel ook ik mijn ogen branden. Geen idee waarom, maar altijd heb ik al een zwak gehad voor huilende mannen. Ik schaam me kapot en probeer me te vermannen. Waar ben ik in hemelsnaam mee bezig? Ga ik hier als journalist nu ter plekke een potje staan janken? Ze zien me aankomen! Met moeite slik ik mijn tranen weg en vraag me af waarom ik toch eigenlijk zo’n softie ben. Misschien heb ik op sommige momenten iets te veel inlevingsvermogen.

Fotografie: Jeroen van Loon

Verbijsterd kijk ik naar m’n laptopscherm. Dansten er net nog honderden woorden. Opeens is het helemaal zwart. Geïrriteerd druk ik herhaaldelijk op de aan-knop, check het snoer en probeer een ander stopcontact. Maar het apparaat geeft geen kick. Overleden. En laat ik nou net in Cairo zitten.

Computeringewanden
Langzaam stijgt mijn hartslag. ‘Wat moet ik doen? Morgen moet ik een stuk inleveren. En zonder laptop kan ik niet werken’, roep ik al rondjes rennend door de hotelkamer. Thuis zou ik direct mijn broer bellen, die me altijd helpt met computerissues en wiens kinderkamervloer al bezaaid was met koperdraadjes, printplaten en overige computeringewanden. Jeroen struint ondertussen driftig het internet af en roept opeens enthousiast; ‘Hé, twee straten verderop zit een winkelcentrum vol computerzaken.’

Desktop met een handvat
Als we het vier verdiepingen tellende gebouw binnengaan, valt onze mond open van verbazing. ‘Wow, als mijn broer hier zou rondwandelen, zou hij nooit meer wegwillen’, schater ik, terwijl ik in de tientallen glazen hokjes naar binnen gluur, waar jongens printplaten zitten te solderen, laptoptoetsenbordjes vullen en printers uit elkaar schroeven. Eén vraagt of Jeroen’s camera ook stuk is en of hij hem even moet openschroeven. Over de trappen sjokken jongens met half open hangende desktops die hier allemaal aan de bovenkant een handvat hebben. Opeens snap ik waarom.

Wanden vol moederborden
Omdat de accu al enkele dagen vreemd doet, vermoeden we dat die het probleem is. Helaas is die in dit nerd paradise niet zo snel gevonden. ‘Ga naar Tiger Computers, nee probeer PG Stores, oh nee 2Bcomputers heeft HP, nee ga naar Friends die hebben accu’s, sturen de nerds ons van hokje naar hokje. In eentje met een tapijt knielt net één van de computerboys, het blijkt omgebouwd tot bidruimte. Andere jongens werken net een bak noodles naar binnen, zittend tussen wanden vol moederborden en stellagekasten waar laptops als boeken in zijn geschoven. Een knul met een dienblad vol thee zigzagt tussen de bakken vol viezige toetsenborden, muizen, pc ventilatoren, kabels, routers en modems. Deze chaos vind je in Nederland alleen nog maar op zolderkamertjes.

Mijn hart klopt in mijn keel
Een slimmerik die evenmin de juiste accu heeft, vraagt in gebrekkig Engels of hij zal checken of dit wel het echte probleem is. Nerveus kijk ik naar de open liggende laptops op zijn bureau. Wat als hij er een potje van maakt? Ik stem toe maar de angst slaat me om de keel als hij ook mijn elektronische schatje in enkele seconden openschroeft. Gelukkig gaat hij ook net zo snel weer dicht en na wat gepruts met adapters en een paar keer de accu eruit te hebben geklikt, lukt het hem tot mijn verbijstering de laptop te reanimeren. De oplader blijkt één van de problemen, wat vreemd is omdat in een eerder hokje een nieuwe adapter de laptop niet aan de praat kreeg.

Praten met de computer
Ik grinnik als de jongen het, voor mij zo bekende, zwarte schermpje opent en met het intikken van wat DOS-commando’s checkt of alles het weer goed doet. Zichtbaar ontspant hij en het is net alsof ik mijn broer zie die ook altijd kalmeert als hij eindelijk direct met de computer kan ‘praten’. Computernerds blijken wat dat betreft overal op de wereld hetzelfde.

Drie maten te grote fleecetrui
‘Denk tweemaal of je gaat. De sfeer op Tahrir kan zo omslaan. En ga niet alleen. Onlangs is er weer een vrouw aangerand.’ Van alle kanten word ik gewaarschuwd. Maar als freelance journalist is het een tikkeltje lastig om vanuit je hostel de sfeer op het plein te verslaan. Dus wandel ik in een ver over mijn kont vallende blouse en drie maten te grote fleecetrui met Jeroen naar het plein wat uitpuilt met Egyptenaren die stil staan bij 1 jaar revolutie.

Vanaf papa’s schouders
‘Weg met het militaire regime.’ Met hese stem schreeuwt een jonge gast, staand op de wiebelende schouders van zijn vrienden, telkens nieuwe slogans, die al klappend door de omringende menigte worden herhaald. Een meisje met Egyptische vlaggetjes op de wangetjes slaat het nieuwsgierig gaande vanaf papa’s schouders.  Niemand schijnt zich er iets van aan te trekken dat op een podiumpje verderop bebaarde Moslimbroeders prevelend op de knieën vallen voor hun middaggebed. ‘Where are you from’, vragen vele jongens die met ons op de foto willen en vervolgens ‘Welcome in Egypt’ roepen.

Revolutie blijkt commercieel product
We struikelen over de eettentjes, zonnebrillenkraampjes en kleedjes met feestmutsen (waar ik overigens niemand mee zie lopen). Revolutie blijkt ook een commercieel product. Snel stop ik mijn handen in mijn zakken als het zoveelste mannetje met verfpotjes ongevraagd een Egypte vlaggetje op mijn hand wil schilderen. Ik grinnik als twee jongens langslopen, blazend op Vuvuzela’s!

Uiterst ongeschikt voor demonstraties
In theorie is het Tahrir plein gek genoeg uiterst ongeschikt voor demonstraties. Feitelijk is het een enorme rotonde waar zeven drukke wegen op uitkomen en staat het vol met ouderwetse, groene, metalen hekken waar je met geen mogelijkheid overheen kunt, in Nederland absoluut verboden bij grote mensenmassa’s.

Een hand die over mijn lichaam glijdt
En net als het zo druk begint te worden dat mensen elkaar dreigen te verdrukken, stuiten Jeroen en ik op zo’n hek. Met moeite manoeuvreren we er omheen. En terwijl de tientallen mannenlichamen tegen me aandrukken voel ik in mijn zij een hand die over mijn lichaam naar voren probeert te glijden. Omdat omdraaien onmogelijk is, werk ik me zo snel mogelijk naar voren, met mijn armen alle mannenhanden wegmaaiend. Een lange jongen met Palestinasjaal ziet het en trekt me uit de menigte, terwijl ook Jeroen met zijn twee camera’s er doorheen worstelt iemand wegduwend die zijn horloge van zijn pols probeert te grissen.

Een haag van mannen
Een paar uur later is het opnieuw raak. Jeroen en ik staan midden op het plein even met een activist te praten als ik keihard in mijn bil wordt geknepen. Woest draai ik me om en Jeroen probeert de knaap in zijn kraag te grijpen, maar die glipt weg. Binnen enkele seconden vormt zich opeens een haag van mannen om ons heen die elkaars armen vasthouden. Ik schik, niet begrijpend wat er gebeurt. Maar met de kring blijken de mannen anderen op afstand te houden en helpen ons zo uit het gedrang weg te komen. Een bizarre ervaring.

Gestript
Ondanks de kleine incidentjes vind ik het een bijzondere dag waar ik ’s avonds bij BNN Today op Radio 1 verslag van doe. Geschrokken lees ik echter de volgende ochtend op internet hoe een Amerikaans-Egyptische vrouw diezelfde avond op het Tahrir plein door tientallen mannen is aangevallen en zelfs van haar broek werd ontdaan. Dat het meenemen van een man je veiligheid evenmin verzekert, blijkt uit het verhaal van een buitenlandse vrouw die enkele uren later wordt aangevallen, gestript en zelfs in een ambulance moet worden afgevoerd. Een dag erna verschijnt er zelfs een filmpje op internet van een blond Nederlands meisje.

Seksueel gefrustreerd
Ik besef dat ik misschien wel geluk heb gehad en begin mij af te vragen hoe vrouwelijke journalisten hier nog langer verslaggeving kunnen doen? Waarom doen Egyptische mannen dit toch? En niet alleen bij westerse vrouwen. Deze seksuele intimidatie is voor Egyptische vrouwen helaas dagelijkse realiteit. Veel heeft het er denk ik mee te maken dat veel Egyptische jongens seksueel gefrustreerd zijn omdat ze door hun economische situatie geen vrouw kunnen trouwen. Ook speelt de toegenomen populariteit van de wahabisten een rol, die een vrouw vooral als kinderfabriek zien en als een lichaam voor gelegitimeerd genot.

Culturele revolutie
Het vervolgen van de daders zou een eerste stap zijn, maar is denk ik vooral symptoombestrijding. Wat mij optimistischer maakt is dat twee Egyptische jongens die op Tahrir getuigen waren van een aanranding, hier nu op tv een discussie over willen starten. Want om de seksuele intimidatie echt te stoppen is er een ware culturele revolutie nodig. Helaas leert de geschiedenis ons dat die niet in een paar jaartjes voltrekken.

Fotografie ©Jeroen van Loon

Muisjes in een kattenasiel
Misschien komt het doordat toeristen na de revolutie Egypte massaal de rug toe hebben gekeerd. Of misschien is het nooit anders geweest. Maar wandelend door Cairo voelen we ons twee vetgemeste muisjes trippelend door een asiel vol uitgehongerde katten. Overal wil iemand iets van je. Zo maken we op dag één de standaard fout door een man die ons aanspreekt te vertellen dat we op zoek zijn naar een bepaald hotel. ‘Ah, ik weet een veel betere plek’, springt hij erop in en het kost ons zeker tien minuten om de lastpak weer van ons af te schudden.

You want money?
Een pindaverkoper in Islamitische Cairo slaagt er iets minder goed in om zijn gedachten voor zich te houden. ‘You want some money, euh peanuts?’, roept hij waarop hij blozend een hand voor zijn mond slaat en volgens mij het liefst achter zijn karretje vol zonnepitten zou willen kruipen. Als we even op onze kaart spieken, horen we achter ons; ‘You have to go in this direction’. Naïef kijken we op, recht in de grijns van een Egyptenaar die naar de ingang van zijn winkel wijst.

Estland
En hoewel het de wangen van ‘bedenker’ Evert ten Napel vast doet glimmen, geeft het ons acute huiduitslag dat elke straatverkoper en taxichauffeur hier schaterend ‘Achtentachtig Allemachtig Prachtig’ uitroept, op het moment dat ze erachter komen waar we vandaan komen. Via expats horen we dat Egyptenaren voor vrijwel elke nationaliteit een standaard zinnetje hebben. Zo worden de Canadezen om de oren geslagen met één van hun nationale whiskymerken en gaat het bij de Engelsen altijd over hun voetballers. Probeer ‘Estland’, is hun enige tip.

Amsterdam-West
En dit blijkt inderdaad verbluffend goed te werken. De eerste straatverkoper druipt teleurgesteld af, de tweede blijft nadenkend achter en de derde mompelt alleen ‘Estonia number one, Egypt number two’. Maar eenmaal in de taxi gaat het fout. ‘Estland, waar ligt dat? En welke taal spreken jullie dan? En hoeveel mensen wonen er? En wat voor staatsvorm heeft jullie land? ’ Hakkelend verzinnen we wat antwoorden maar hebben er na vijf minuten genoeg van en geven geïrriteerd toe uit Nederland te komen. ‘Aaah, Holanda!! Achtentachtig allemachtig prachtig!, schalt het wederom door de witte Lada waarna we overstelpt worden met een stortvloed aan anekdotes over Amsterdam-West waar de taxichauffeur twee jaar als shoarmaverkoper heeft gewoond en van zijn Surinaamse buren Engels heeft geleerd.

De gewiekste muezzin
Als we onze staan te verbazen over de imposante Sultan moskee, en er het minst op bedacht zijn, lopen we onbewust de gewiekste schooier van de stad tegen het lijf. Hij vertelt de muezzin, de oproeper voor het gebed, te zijn en wil ons de imposante minaretten laten zien. Opgewonden lopen we achter hem aan, denkend dat we tegen een gouden kans zijn aangelopen. Eenmaal bij de trap staat de ‘conciërge’ van de moskee echter al met opgeheven handje klaar. Schoorvoetend duwen we hem wat ponden in de hand en krijgen boven van de muezzin direct een uitbrander omdat we eerlijk waren geweest over dat we geen student meer zijn. ‘Fout! Je moet gewoon zeggen dat je studentenkaart in je hotel ligt’, brengt hij ons in een minutenlange preek aan ons verstand. Over het dak wandelen vertelt hij niet langer zelf de oproep te doen maar te mogen bepalen welke muezzins-in-opleiding slagen of niet. ‘Maar ook al zingen ze vals, ik keur iedereen goed. Anders zouden ze zonder werk komen te zitten en dat zou toch tragisch zijn.’ Met een serieuze blik knik ik, maar van binnen grinnik ik, opeens begrijpend waarom Cairo zoveel vals zingende muezzins rijk is. Als we de trap weer afdalen, staat dit keer de muezzin ons zelf op te wachten, wederom met het welbekende opgeheven handje…

Maar niets blijkt minder waar. Zo glijden onze ogen verbluft over het veranderende woestijnlandschap in Zuid-Israël. Bergen waar de witte hoekige patronen op lijken te zijn geschilderd. Scherpe okerkleurige kliffen die door de felblauwe lucht snijden. En kilometerslange kraters waarbinnen witte, bruine, en pikzwarte grintbergen een bizar contrast vormen. En in een mysterieuze oase vol woeste palmbomen klappen we onze daktent open en genieten van de ondergaande zon die de in bizarre vormen gepolijste rotsen om ons heen zachtroze kleurt.

Apothekerskast in de fik
Waarom fikt die zooi nou niet? Gefrustreerd gooien we in de woestijn in Jordanië nog een dor struikje op het vuur, het enige hout wat we in de wijde omgeving kunnen vinden. Het ruikt raar, rookt heftig, verschrompeld, maar brandt niet. De volgende dag lopen we een Jordanese bedoeïen tegen het lijf die naar dezelfde onkruidstruikjes loopt, er wat takjes afplukt en ze onder onze neus duwt. Arabische kruiden, vertelt hij trots terwijl hij van struikje naar struikje loopt en wij het hele Arabische kruidenspectrum onder onze neus geduwd krijgen. Enthousiast legt de bedoeïen uit hoe de kruidenextracten ook tegen kwaaltjes, van menstruatie- tot maagpijn helpen. Met schaamrood op de kaken lachen we vriendelijk en laten maar achterwegen dat we de vorige avond zijn apothekerskast in de fik hebben geprobeerd te steken.

In boxershort
Als we enkele dagen in de woestijn bivakkeren, merken we pas hoeveel dieren er rondhuppelen. Zo zien we schattige dikbuikige woestijnmuisjes, een familie steenbok die eenvoudig een loodrechte rotswand opklautert en horen we ’s nachts hyena’s. Op een ochtend worden we wakker van een zacht geritsel. Vrijwel geruisloos maakt Jeroen de tent een stukje open, steekt zijn hoofd eruit en slaakt een kreet. ‘Een wolf!’ Nieuwsgierig spiek ook ik door de kier en zie tot mijn ontsteltenis dat het grijze dier één van Jeroens sandalen in zijn bek heeft. Pijlsnel klimt manlief de tent uit, grijpt een mes en sprint in boxershort de wolf achterna die er ondertussen met een maatje vandoor gaat. Na zo’n vijftig meter laat het dier de sandaal gelukkig vallen. ‘Afgekloven en onder het slijm’, klaagt Jeroen als hij hijgend terugkeert. Er valt echter nog prima op te lopen en het vormt een welkom bewijsstuk voor ons ongeloofwaardige verhaal.

Lijkenlucht
In de Sinai in Egypte komen we tot de meest vreemde ontdekking. Als we rustig aan het koken zijn, ruiken we opeens een penetrante lucht die mij het meest aan de geur van een overleden kat doet denken. Het is echter al donker en dus vinden we het niet zo’n goed idee om op onderzoek uit te gaan. En gelukkig ruiken we na een half uurtje niets geks meer. Maar als de volgende ochtend Jeroen op het dak staat om de tent in te klappen, vraagt hij opeens ‘Hé, ligt daar niet een dode kameel?’ Het dier nog geen twintig meter van onze auto bleek zo’n goede schutkleur te hebben dat we hem over het hoofd hadden gezien. Maar zijn geur verraadt hem!

Very very safe for you
Even twijfelen we. Maar zijn dan toch eigenwijs. Wij die op Israëlische militairen lijken, dat zal toch wel meevallen? Na diverse telefoontjes, roept één van de Palestijnen opeens: ‘You can go. It’s now very very safe for you.’ Maar niet voordat ze allebei met mij voor de Landrover op de foto zijn gegaan. Met een brede glimlach zwaaien ze ons uit. ‘Sorry dat u zo lang bij dit checkpoint moest wachten.’

Enorme sleutel
Lachend rijden we verder, terwijl we ons verwonderen over hoe we honderden meters terug nog over een gladde snelweg vol gloednieuwe Israëlische auto’s reden, en we nu kleine Arabische winkeltjes passeren en een standbeeld van een sleutel met de tekst ‘We will return’.

Witte vlag
Als steeds meer hoofden onze kant opdraaien en mannen niet begrijpend hun hand opsteken, bekruipt ons echter een angstig gevoel. Zouden de militairen toch gelijk krijgen? Opeens wens ik een witte vlag bij me te hebben, waar ik hard mee kan gaan zwaaien. ‘Nee, we zijn geen Israëliërs! Echt niet’, wil ik uitschreeuwen. ‘Kijk dan naar ons nummerbord. Er staat geen IL maar NL.’

De blikken ontspannen
Als we op het centrale plein de auto parkeren en de omstanders uitleggen dat we geen Israëlische militairen maar Nederlandse toeristen zijn, ontspannen de blikken, worden handjes geschud en klinkt uit alle hoeken klinkt ‘Welcome in Jericho’.

Stenen
Maar enkele dagen later verlang ik nog veel sterker naar mijn witte vlag. Zoekend naar een mooie weg door de bergen, rijden we verkeerd en belanden in een ieniemienie Palestijns dorpje. Vloekend draai ik mijn raampje open, zet mijn allerliefste glimlach op en zwaai naar alle voorbijgangers. Kinderen op een heuveltje zie ik echter met hun hand naar de grond gaan. ‘Hollandi! Toerists’, roep ik. En goddank verstaan enkele ouders ons, en manen de kinderen de stenen weer terug te leggen.

Wapperend rood-wit-blauw
Een maand later bezoeken we Jericho opnieuw, maar nu met aan de zijkanten van onze auto twee Nederlandse vlaggetjes. Opnieuw draaien de hoofden, zijn er de niet begrijpende blikken. Maar als de ogen het wapperende rood-wit-blauw ontdekken, gaan de duimpjes de lucht in. Welcome in Jericho’, schreeuwen ze door de open raampjes naar binnen. Opgelucht lachen we terug. Wat een Nederlandse vlag wel niet kan doen.

 © Beeld: Jeroen van Loon

Waarschijnlijk hangt kerst jullie zo onderhand de keel uit. Of lijkt het na een heftig Oud en Nieuw alweer maanden geleden. Toch wil ik er in dit blog nog iets over kwijt. Rond kerst in Israël zijn, vond ik namelijk een aparte ervaring.

Arafat achter de kerstboom
Zo is het bizar om te merken dat juist in dit ‘heilige land’ op veel plekken met eerste kerstdag gewoon alles open is. ‘Nee, wij Joden doen niet aan kerst, is het enige commentaar.’ In het centrum van Bethlehem grinnik ik als ik achter de gigantische kerstboom op het centrale plein een enorm portret van Jasser Arafat zie hangen. In mijn hoofd waren Nazareth en Bethlehem nog altijd schattige christelijke dorpjes. Dat het door Palestijnen bevolkte, rommelige, drukke steden zijn, liet mijn godsdienstleraar op de middelbare school even achterwege.

Christelijke opvoeding dieper in me
Verbaasd merk ik hoe ook mijn hart sneller gaat kloppen als ik in de Heilige Grafkerk in Jerusalem de rots aanschouw waarop Jezus gekruisigd moet zijn. Huh? Van al die Bijbelverhalen geloof ik toch geen snars? Waarom voelt het dan toch bijzonder om al die plekken in het echt te zien, die ik ken uit de Bijbelverhalen die ik als klein nog naïef meisje minstens honderd keer heb gehoord? Langzamerhand besef ik dat ik weliswaar niet meer kan geloven, maar die christelijke opvoeding dieper in me zit dan ik had verwacht. En tsja, is dat eigenlijk erg?

Nigerianen storten zich op de grond
Dit gevoel verdwijnt als sneeuw voor de zon als zich honderden Nigerianen de grot in Bethlehem inpersen waarvan men zegt dat het de plek is waar de stal stond waar kindeke Jezus ter wereld is gekomen. Met tientallen gelijk proberen ze de gouden ster te kussen die de plek markeert waar de kribbe moet hebben gestaan. Pas als een gids ze tot de orde roept, vervolgen ze hun weg en storten zich enkele meters verder op de grond om minutenlang op hun knieën in een luidruchtig gebed te verzinken met hun handenpalmen naar de hemel gericht en hun lichaam dat heftige bewegingen maakt. Nee, op zo’n moment voel ik me weer bizar ongelovig.

Achterdeurtje
Waar ik tenslotte tranen van in mijn ogen krijg, is het verhaal van de Palestijnse Claire Anastas in Bethlehem, wiens huis vrijwel compleet is ingesloten tussen de gekke kronkels van de zes meter hoge afscheidingsmuur die vlak langs haar huis loopt. De belangrijkste straat die eerder voor haar huis langs liep, is veranderd in een smalle doodlopende steeg waardoor Claire al haar klandizie is kwijtgeraakt. Om over de behandeling van haar en haar familie door de Israëlische militairen nog maar te zwijgen. Claire heeft speciale houten kerststallen gemaakt met een muur er dwars doorheen. ‘Net als hier’, verzucht ze. ‘Maar aan de achterkant van de stal hebben we een klein achterdeurtje gemaakt, omdat we altijd hoop blijven houden op een oplossing.’ Ik hoop dan ook dat 2012 de mensen in Bethlehem dat achterdeurtje geeft.

© Foto’s: Jeroen van Loon

Surrealistisch
Om na Turkije, Libanon en Jordanië plotseling door zo’n westerse enclave midden in de Arabische wereld te reizen, is een vreemde gewaarwording. Bijna surrealistisch. Thuis lees je vooral over de onderdrukking, het geweld en de doden. Maar nooit heeft iemand mij verteld dat dit land zo ongelooflijk veel op Nederland lijkt.

Blauwe fietspadbordjes
Dezelfde parken, akkers, bossen, koeienstallen, duingebieden, woonwijken. Ik verbaas me over de dezelfde blauwe fietspadbordjes in het centrum van Tel Aviv. En geniet er van dezelfde gezellige terrasjes vol levendige mensen in dezelfde kleding. In de supermarkt slaak ik een gilletje bij het zien van de bruine broden die ik zes maanden lang zo grondig heb gemist. Opgewonden haal ik ze door de snijmachine, die je hier zelf mag bedienen.

Schuldgevoel
Als ik merk hoe thuis ik me hier voel, bekruipt me echter een pijnlijk schuldgevoel. Want hoe eerlijk is het dat dit land hier is? Om het over de behandeling van de Palestijnen nog maar niet te hebben, die ik later met eigen ogen op de Westelijke Jordaanoever zal zien. Dat iedereen ons aanziet als Israëliër en ons zelfs regelmatig de weg vraagt, bevalt me nog veel minder. Diep in mijn hart wil ik niet lijken op mensen die de Palestijnen zo verschrikkelijk onderdrukken.

Aansprakelijk
Maar is deze reactie wel eerlijk? Zijn de Israëlische en Nederlandse cultuur niet oneindig met elkaar verweven, mede omdat veel Israëliërs ook uit Nederland afkomstig zijn? En betekent dit niet des te meer dat ook wij aansprakelijk zijn? En dat juist wij, die zo op deze mensen lijken, onze verantwoordelijkheid moeten nemen om Israël een halt toe te roepen?

Foto: JeroenvanLoon.nl

Arabische google
Zo zweren we al snel de internetcafés af. Niet vanwege de starende mannen en gore computermeubels vol koffievlekken en sigarettenas. Maar omdat we er gek worden van de Arabische toetsenborden waar geen punt of komma op de juiste plek zit en de Arabische google waarmee je werkelijk niets kan vinden. Bovendien is het natuurlijk het lekkerste werken op je eigen laptopje.

Meesurfen
Voor vertrek hebben we daarom een antenne aangeschaft waarmee je op grotere afstand WiFi-netwerken kunt oppikken. Zo lukt het ons in een buitenwijk in de Turkse stad Diyarbakir om mee te surfen op een razendsnel onbeveiligd netwerk. De wantrouwende buurtbewoners bemoeilijken ons echter het snelle doorwerken omdat ze telkens komen vragen wat we toch aan het doen zijn. En geef ze eens ongelijk. Twee mensen achter een laptop in een Landrover die er volgens velen uitziet als een legervoertuig, is natuurlijk ook wel verdacht…

Vingerhoedje koffieprut
Het liefst gaan we daarom naar een café of restaurant met WiFi en zo laag mogelijke drankprijzen. Dit laatste blijkt echter problematisch. De meeste plekken hebben het internet duidelijk doorberekend in hun prijzen. Zo schakelen we bij de Libanese Mountain Mud snel over van de cappuccino’s van 2,50 euro naar de espresso’s van ‘slechts’ 2 euro, ook al zijn die niet meer dan een vingerhoedje koffieprut. Schoorvoetend bestellen we bij restaurant Alibaba in Jordanië een pilsje van 4 euro. We hebben het er echter snel gezien als na onze laatste slok direct de ober weer voor onze neus staat met de vraag of we nog iets willen bestellen. Even rustig je email bekijken is er zo niet bij.

Wachtwoordenlijst
Een Belgische toerist die we onderweg tegenkomen, is een groot voorstander van het op internet publiceren van een lijst met alle wachtwoorden van openbare WiFi-plekken zoals cafés en restaurants. En uit zijn hoofd geeft hij me de wachtwoorden van zeker tien restaurants en cafés in Beiroet. Het zou het leven absoluut goedkoper maken. Toch voel ik me telkens een sloeber als ik stiekem op een muurtje vlakbij een café met WiFi even snel mijn email ophaal.

Wasserette met WiFi
De ultieme WiFi-plek vinden we in Tel Aviv; een wasserette en restaurant ineen mét WiFi. Terwijl op de achtergrond onze wasjes ronddraaien, checken wij het laatste nieuws in Nederland. De meest bizarre plek is zonder twijfel een barretje vol dronken Afrikanen in Eilat waar we op een netwerk inloggen wat volgens ons niet eens van de bar zelf is. De Israëlische barman die permanent naar voetbal zit te kijken, maakt het allemaal niets uit. En één van de Afrikanen die urenlang zit te bellen, laat minstens tien keer zijn mobieltje uit zijn handen vallen, pakt het weer op en vervolgt onverstoorbaar zijn gesprek. Om niet uit te toon te vallen, storten wij ons ook maar op een 650 ml bierfles van slechts 1,75 euro. Helaas is het internet er traag. Maar dan kunnen we alvast wennen aan Afrika…

Foto: jeroenvanloon.nl

Mijn hart klopt in mijn keel als ik tussen de woestijnduinen de witblauwe vlaggen met Davidssterren zie opdoemen. Snel verstop ik onze viezige paspoorten, net van de Jordaanse douanebeambte teruggekregen. Uit mijn tas pak ik twee nog blinkend schone, compleet lege, exemplaren. ‘Is dat niet heel raar, dat we paspoorten hebben zonder stempels, zelfs niet van Jordanië?’, vraag ik nerveus aan Jeroen. Tijd om erover na te denken krijgen we niet. Binnen enkele seconde staan we bij de, volgens velen, ergste grensovergang ter wereld.

 Tweede paspoort
‘Shalom’, groet een meisje in blauw uniform en legerkistjes ons als we haar de documenten overhandigen. Haar lange bruine krullen wapperen in de wind terwijl ze vanachter haar enorme Rayban-zonnebril verbaasd naar onze zandkleurige Landrover Defender kijkt. In Hebreeuws overlegt ze met haar mannelijke collega die met een mitrailleur rustig om de wagen heen wandelt. Ik slik als ze vraagt of we ook een ander paspoort hebben. Nerveus pak ik de documenten, vol Afghaanse, Libanese en Syrische stempels, en stamel iets over dat we twee paspoorten nodig hebben om naar Soedan te kunnen gaan. Het meisje lijkt echter niet onder de indruk, kijkt alleen even naar de eerste pagina en stuurt ons door naar het volgende gebouwtje. 

‘Unpack your whole car’
Daar wacht haar collega ons al op met een heel rijtje karretjes. ‘Please unpack your whole car’, is zijn enige verzoek waar we door eerdere reizigers gelukkig al op zijn voorbereid. Twee uur lang passeren al onze spullen de scanner; de pannen, de kleding, onze krukjes, camera’s, sleeptouwen, opladers, tandenborstels, slaapzakken, hoofdkussens. En ga zo maar door. Enkele ‘verdachte waren’ zoals onze compressor worden onderzocht met kwastjes en poedertjes. En het Arabisch-Engels woordenboekje en boeken over de islam leveren opgetrokken wenkbrauwen op. ‘You made many friends in the Middle-East’, vraagt de Israëlische jongen lachend. Braaf lachen we mee maar geven er geen duidelijke antwoorden op, wetende dat deze ‘chit-chat’ alles behalve gezelligheid is.

Verstopt in de kluis
Twee breed geschouderde kerels nemen onze helemaal lege auto mee. ‘Om hem verder te doorzoeken’, is hun enige commentaar. Met een kloppend hart en tientallen karren vol met onze spullen blijven we achter. Op aanraden van andere Nederlandse journalisten en enkele contacten in Israël reizen we op toeristenvisum. Onze perskaarten en opnameapparaatjes hebben we daarom verstopt in onze kluis in de auto…

Job Cohen en Frits Barend
‘Wat zijn de namen van de Israëlische vrienden die je in Tel Aviv gaat opzoeken?’ Met priemende ogen kijkt de douanedame op vanuit de nog altijd lege paspoorten. Even overweeg ik ‘Job Cohen en Frits Barend’ te zeggen, benieuwd hoe ze zou reageren. ‘Ido and Shai’, zeg ik echter toch maar braaf wat blijkbaar het juiste antwoord is, want ze vervolgt met een vraag over hoe we hier naartoe zijn gereden. Tot onze verbazing vormt het geen enkel probleem dat we via Syrië zijn gereden. 

‘Het Beloofde Land’
‘It’s okay’, is de enige mededeling als de twee kerels ons na een uur wachten de autosleuteltjes weer in de handen drukken. Blijkbaar hebben ze niets gevonden. We slaan een zucht van verlichting als we na een uur inpakken het hek passeren naar ‘Het Beloofde Land’.

© Foto: Jeroenvan Loon

Op geilen

Zou hij er stiekem op geilen hoe hij naast het ronddraaiende spies van elke shoarmazaak hangt? Of op houten plankjes bovenop de parasols op het strand gespijkerd? Of in de enorme lichtbakken bij de ingang van de haven? Of zou hij het toch ook een klein beetje gênant vinden?

Bea op je achterruit

Persoonlijk kan ik bijna mijn lachen niet inhouden als een gespierde Abdullah me in te strak legerbloesje zwoel van boven de toonbank aankijkt. Hoe kun je je koning zo nog serieus nemen? En zouden winkeleigenaren op deze manier belastingkorting krijgen? Of zich er van verzekeren geen gedonder met de overheid te krijgen? Nog merkwaardiger vind ik de Jordaniërs die over hun gehele achterruit van hun auto een gigantische sticker van de arme man hebben geplakt. Stel je voor dat wij met zo’n enorme sticker van Bea zouden rondrijden?

De straat op

De vraag is of de Jordaniërs werkelijk zo’n fan zijn van hun koning. Als je ze het op de man af vraagt, zijn de meesten lovend en positief. Maar de vrijheid van meningsuiting is hier nog niet een vanzelfsprekendheid. Net als in andere Arabische landen gingen ook hier afgelopen jaar – zei het op veel kleinere schaal –burgers de straat op om inperking van de macht van de koning te eisen. En vorige maand kwam Abdullah met vergaande hervormingen over de brug waarbij toekomstige ministers voortaan niet enkel door de koning maar in samenspraak met het parlement worden gekozen.

Bedrogen door de Britten

Ironisch is het hoe Abdullah’s opa de macht over Jordanië kreeg. In 1916 sloot diens papa – woestijnvorst Hoessein Ibn Ali – met de Britten een deal om het Ottomaanse rijk omver te werpen en in ruil zijn eigen koninkrijk – bestaande uit het Arabisch schiereiland en het huidige Syrië en Irak – te krijgen. De Britten kwamen hun deel van de belofte echter niet na omdat ze het gebied in het geheim allang met de Fransen hadden verdeeld. Toen Hoessein de Turken daadwerkelijk had verslagen, kregen zijn zonen Feisal en Abdullah (de opa en naamgenoot van de huidige Jordaanse koning) als goedmakertje enkel de koningschappen over Irak en Transjordanië (het huidige Jordanië). Jordanië was dus een goedmakertje.

Ouderwets

Opeens besef ik me nauwelijks uit mijn geschiedenislessen te herinneren hoe in ons eigen koude kikkerlandje de Oranjes eigenlijk aan de macht kwamen. En wat ik me steeds vaker afvraag:  waarom hebben zij eigenlijk nog steeds macht? Is dat niet absurd ouderwets?

Foto: Jeroenvanloon.nl

Namen

Omdat wij eigenlijk automatisch tegen de pluizige viervoeters beginnen te praten, krijgen ze vaak al snel een naam. Zo is het Tunesië de uitgemergelde tijgerprint Freddie die zich met haar vier kittens onder onze Landrover nestelt, terwijl haar kids in onze theedoeken hangen en hun klimtechnieken op onze autobanden testen. In Turkije is het de rode Huubke (vernoemd naar zijn soortgenoot in Nederland) die maar kopjes aan onze stoelpoten blijft geven en in Libanon zijn het Eyeliner (met zwart omlijnde ogen, ja), de camel-kleurige Tiger en de rode Flipke die ons smekend aankijken. Anders dan de meeste katten heeft Flipke de neiging ook op schoot te komen liggen. Leuk, totdat hij na een paar aanhalingen zijn nagels in je hand zet. Jeroen is echter niet zo bang ingesteld en laat hem zelfs kopjes tegen zijn hoofd maken.

Dilemma

Ons dilemma blijft altijd of we de diertjes eten geven. Zien ze er goed doorvoed uit, dan geven we meestal niets. En ook bij magere katten zijn we terughoudend, omdat ze natuurlijk steeds meer gaan bedelen en wij slechts een tijdelijke oplossing zijn. Soms onderwerpen we ze aan de ‘broodtest’: eten ze brood, dan hebben ze echt honger. En in Tunesië was een bijkomend probleem dat naast Tiger, Eyeliner en Flipke er nog zo’n dertig andere katten en kittens rondhuppelden. Hier zou een kattenpil dan ook niet een overbodige luxe zijn.

Smolt ons hart tot boter

Bij uitgemergelde Freddie smolt echter ons hart tot boter, toen haar vier kittens uit de bosjes kwamen rollen. Nadat onze voorraad La Vache Qui Rie-kaasjes er doorheen was, togen we met schaamrood op de kaken naar de supermarkt waar we, vanwege het ontbreken van kattenvoer, blikjes sardientjes en tonijn voor het gezin kochten. Schrokkend werkten ze het in enkele minuten naar binnen. Maar we vrezen hoe het nu met het vijftal zal gaan. Zucht… wat zijn we toch een kattensofties!

Kruisverhoor

Als we tijdens een zoektocht naar een wildkampeerplek in de bergen stuiten op een groepje Jordanese mannen, staan die erop dat we bij hun kampvuur mee dineren en later die avond klappen we op hun erf onze daktent open. Een kennis die bij hen de volgende dag op bezoek komt, vertrouwt ons duidelijk een stuk minder. Hij onderwerpt ons letterlijk aan een kruisverhoor en vraagt in enkele seconden waar we vandaan komen, wat ons beroep is, welke taal we spreken, en of we joods zijn. Terwijl mijn bloed het kookpunt bereikt, lukt het me beleefd te blijven antwoorden.

Het gat van de deur

Uiteraard begrijp ik dat vanuit de historie Jordaniërs een stuk wantrouwender zijn tegenover Israël en Amerika. Maar steeds meer krijg ik de neiging bij de volgende winkelbediende die met opgetrokken wenkbrauwen naar onze nationaliteit vraagt, met een stalen gezicht ‘Amerika’ of ‘Israël’ te antwoorden. Hoe zou hij reageren? Bij het antwoord ‘Amerika’ ook glimlachend ‘Aaah, nice people’ zeggen? En wat had de hoteleigenaar bij het antwoord ‘Israël’ gedaan? Ons het dubbele laten betalen? Of direct ons het gat van de deur gewezen?

Ranglijst

Zijn in de ogen van de Jordaniërs werkelijk alle Israëliërs en Amerikanen slecht en alle Nederlanders en Jordaniërs goed? En Duitsers, zijn die hier populairder dan in Nederland? Zouden ze hier misschien een ranglijst van alle nationaliteiten hebben, naar populariteit? En hoe lang zullen ze op het antwoord ‘Nederland’ nog reageren met ‘very nice country’?

Foto: jeroenvanloon.nl

Handguns are made for killing
Uiteraard is het als gevolg van de vele decennia van oorlog, dat het in Libanon nog altijd vrij normaal is om een wapen te hebben. Toch vraag ik me af of dat goed is. Ik deel dan ook het motto wat de Amerikaanse band Lynyrd Skynyrd zo mooi in één van zijn songteksten verwoordde: ‘Handguns are made for killing, ain’t no good for nothing else’.

Favo cadeau
Nog meer moet ik wennen aan hoe de kinderen hier met wapens worden opgevoed, niet enkel in Libanon maar net zo zeer in bijvoorbeeld Jordanië. Zo liep afgelopen week tijdens het Offerfeest hier werkelijk ieder jongetje met een zwarte speelgoedrevolver rond, duidelijk het cadeau dat elke jongen op deze islamitische feestdag behoort te krijgen. ‘Onschuldig’, kan je denken. En volgens Jeroen wil – ook in Nederland – elk jongetje niets liever dan een speelgoedpistooltje voor zijn verjaardag.

Ten strengste verboden
Ik vond het er in de Jordaanse straten echter bijna uitzien als een oorlogsgebied en moest terugdenken aan hoe mijn vader het mij en mijn broer altijd ten strengste verbood om met plastic pistooltjes rond te lopen, zelfs niet met die van pvc-pijpen. Anderzijds laten we tegenwoordig onze kinderen ook de meest verschrikkelijke oorlogsspelletjes op de computer spelen. Waarom zouden we er dan eigenlijk een probleem van maken om onze kinderen met speelgoed pistooltjes te laten spelen? Krijgen ze in ieder geval nog wat lichaamsbeweging…

Foto: Jeroenvanloon.nl

Waardeloos inlevingsvermogen

Ik ben dol op cultuur, lees voor de lol geschiedenisboeken en heb zelfs even overwogen om Klassieke Talen te gaan studeren (totdat ik er tijdens latijn achter kwam de enigste in de klas zonder talenknobbel te zijn). Toch geef ik weinig om ruïnes en tempels. Mijn hart gaat er gewoon niet sneller van kloppen. En ik snap niet waarom. Heb ik zo’n waardeloos inlevingsvermogen of hebben meer mensen dit?

Pilaarstompjes

Ook mijn vader vertelde na zijn Griekenlandvakantie niet over alle tempelbezoekjes even enthousiast te zijn. ‘Bij sommigen lagen er alleen nog wat stenen en pilaarstompjes. De rest moest je er maar bij fantaseren.’ Maar ook wat dat betreft, heb ik weinig te klagen. In de Oost-Libanese stad Baalbek staan de best bewaarde Romeinse tempels ter wereld. Zo zijn tientallen pilaren nog in tact evenals een groot gedeelte van de Bacchus tempel, gewijd aan de Romeinse god van de wijn.

Tempeltaks

Mijn aandacht wordt inmiddels getrokken door andere toeristen die wel vol adrenaline door de ruïnes stuiteren. ‘Oh yeah? Really? Okay. Wow! That’s right’, becommentarieert  een Engelsman eindeloos het verhaal van zijn Libanese gids. Hoewel de Romeinse tempels in Baalbek de mooiste en grootste zijn die ik in heel mijn leven heb gezien, heb ik mijn tempeltaks inmiddels alweer bereikt.

Foto: Jeroenvanloon.nl

Het meest vieze dier ter wereld
Eerlijk gezegd maakt het me ook niet zoveel uit. Voor de Turken is dit echter een heel ander verhaal. De mededeling dat ik varkensvlees eet, leidde er tot blikken vol afgrijzen. Varken? Gatverdamme. Nee, dat dier weiger je niet alleen te eten omdat het volgens de Koran niet mag, maar ook omdat het gewoon het meest vieze dier ter wereld is. Oh, okay. Onze Turkse tolk smeekte ons zelfs alsjeblieft niemand te vertellen dat hij tijdens zijn stage in Roemenië varkensvlees had gegeten. ‘Als hier mensen dat te weten komen, kom ik echt in de problemen’, voegde hij er angstig aan toe.

Oorlogsvoedsel
Hier in Libanon klaagden juist weer (christelijke) vrienden dat ze zo moeilijk aan varkensvlees kunnen komen. ‘En al die blikjes smack dan’, antwoordde wij naïef. Zelf waren we dolblij in de supermarkt schappen vol smack, of corned beef (wat is het verschil) aan te treffen in een rund-, kip- en varkensvariant. Hoewel ik na mijn studententijd nooit meer de blikjes had aangeraakt, blijken ze tijdens onze reis een superhandig, lang houdbaar ingrediënt. De Libanese moesten lachen. Smack, dat alleen maar tijdens de oorlog…

Foto: jeroenvanloon.nl

Ik besef dat ik het zo langzamerhand wel erg vaak over religie heb. En dat terwijl ik mezelf als een atheïst beschouw, hoewel met een fascinatie voor hoe over de hele wereld mensen met hun eigen religies omgaan. Maar hier in Libanon, waar we inmiddels zijn aanbeland, kan ik echt niet om religie heen. Zo is het duidelijk te merken dat in het land meer dan zeventien verschillende geloofsgroepen wonen waaronder sjiieten, soennieten, alevieten, maronieten, orthodoxe katholieken, protestanten, druzen, en zo kan ik nog wel even doorgaan. Kleuren in de islamitische wijken hoge minaretten de skyline, de christenen weten hun aanwezigheid nog veel beter ten toon te spreiden. Kapelletjes met Jezus- en Mariabeelden sieren de straathoeken van hun wijken, kaarsen met heilige beeltenissen vullen de schappen in de supermarkt, op vrijwel elke auto zit een sticker van een rozenkransje of visje en boven menig deur hangt een kleine mariebeeldje.

Een kruis op je arm getatoeëerd
Een twee decimeter groot kruis dat een jongen op zijn onderarm had late tatoeëren, spande voor mij echter de kroon. ‘I’m a christen, you know’, voegde hij er nog even aan toe, blijkbaar denkend dat we nog niet waren overtuigd. En vanonder zijn rode Nike T-shirt trok hij twee enorme houten rozenkransen. Ongevraagd adviseerde hij ons vooral niet naar Beiroet te gaan. ‘Dat is veel te gevaarlijk voor jullie. Daar heb je allemaal Hezbollah en zo. En jullie zijn toch Amerikanen?’ ‘Nee, we komen uit Holland.’ ‘Wat Hollywood?’ Zelf was hij nog nooit in Beiroet geweest.

Mexicanenbeleid VS
Eenmaal in de hoofdstad van Libanon viel het met de onveiligheid reuze mee. Maar nog steeds waren religies, evenals de vele oorlogen die de Libanezen hebben moeten doorstaan, gesprek van de dag. Vele christenen zijn duidelijk ongerust over het feit dat ze, vooral door emigratie, van meerderheidsgroep inmiddels een minderheid zijn geworden. Een christelijk meisje, dat een paar weken door de Verenigde Staten had getrokken, had dan ook een interessante visie op hoe Amerikanen met de Mexicanen omgaan. Ze snapte er niets van dat de VS zoveel moeite deed om de Mexicanen buiten de deur te houden. ‘Mexicanen zijn ook christenen. Die wil je dan toch met open armen ontvangen om zo een tegenwicht te bieden tegen het groter wordend aantal moslims?’

Foto: jeroenvanloon.nl

Chai? Willen jullie een glaasje Turkse thee? De vraag wordt ons zeker honderd keer per dag gesteld.

Kamperen
Of Turkse campinggenoten drukken ons simpelweg hete glaasjes met het zoete goedje in onze handen,  naast vers geplukte vijgen, borden spaghetti en pittige Turkse hapjes. Maar eenmaal in het Koerdische Zuid-Oosten van Turkije zakt onze mond nog verder open van verbazing. Bij een Koerdisch gezin mogen we zonder problemen op het erf kamperen en de volgende ochtend worden we getrakteerd op een ontbijt van brood en yoghurt van hun eigen koe. Als we de daarop volgende avond net onze daktent bij een meertje hebben uitgeklapt, om er wild te kamperen, komt de plaatselijke boer op ons af. Niet met een jachtgeweer – zoals je in Nederland kan verwachten -  maar met een tas vol met net door hem zelf gevangen vis. Een uurtje later stopt hij opnieuw met zijn gammele, minstens dertig jaar oude witte Renault stationwagen, en duwt ons een plastic tas vol met zelf gekweekte aubergines, komkommers en tomaten in de handen.

Groene kanjer
Net de volgende ochtend weer onderweg, stopt midden op de weg een man met een aanhanger vol watermeloenen.  Eén van de groene kanjers duwt hij ons in de handen, en rijdt weer lachend door. In de middag loodst – na een tankbeurt – de jonge pompbediende ons naar twee stoeltjes in de schaduw waar we zoete – volgens hem ‘Koerdische’ – thee krijgen voorgeschoteld en eveneens ieder een stuk meloen. Een fooi voor dat we onze watertank bij het tankstation mochten bijvullen, wil de tiener niet aannemen. Nippend aan de getuite glaasjes, uitkijkend over de pompunits, filosoferen we hoe in Nederland bij veel gezinnen om 6 uur ’s avonds ‘we gaan eten’ nog altijd betekent dat je er toch eens vandoor moet gaan in plaats van dat je aan tafel kan aanschuiven. Wat een koude douche moet ons land voor al die Turken en Koerden in de jaren ’70 zijn geweest. En zijn we in de tussentijd eigenlijk al meer gastvrij geworden, of misschien zelfs wel minder?

Spas
De plaatselijke boer met zijn witte Renault 12 geven we als bedankje een doosje Baklava. Ook delen we met hem de gekregen reusachtige watermeloen die we met z’n tweeën nooit op hadden gekund. Het gezicht van de boer begint te stralen als we hem voor alle gastvrijheid bedanken met één klein simpel woordje. ‘Spas’, Koerdisch voor ‘dank je wel.’ Pas sinds enkele jaren wordt het tot op zekere hoogte getolereerd als de Koerden in het openbaar in Turkije Koerdisch spreken. Al is het maar één woordje, voor de boer is het duidelijk een bijzondere ervaring zijn moedertaal uit de mond van twee kaaskoppen te horen.

Foto: jeroenvanloon.nl

Vol ongeloof kijk ik naar het roestige hek waar een rol prikkeldraad amateuristisch overheen is gedrapeerd. Is dit het nou? De grens met Syrië? Geen rookwolken, huilende kinderen of vluchtende mensen. Wel onderscheid ik een paar honderd meter verderop een pittoresk dorpje met zandkleurige huisjes, rond kuierende schapen en wat olijfbomen. De Turkse automobilisten, die achter ons langs schieten, lijken totaal geen acht op het hek te slaan. Enkelen draaien hun raampje op een kier om er een petflesje uit te werpen, anderen hebben permanent een Blackberry aan hun oor. Als er toch eentje stopt, adviseert hij ons geen foto’s te maken. ‘Dit is de grens met Syrië en dus militair gebied.’ Opnieuw door het hek turend, probeer ik tot me door te laten dringen dat voorbij die zanderige bergen duizenden mensen worden afgeslacht, worden gemarteld, dat er een 18-jarig meisje werd onthoofd en gevild. Hoe zou het in dat schilderachtige dorpje zijn? Zijn de mensen er doodsbang? Of gaat het leven gewoon door? Helaas komen we er niet achter. Syrië laat momenteel geen buitenlanders toe.

Turkse persvrijheid lege huls
Maar bij de Turken blijkt de persvrijheid ook een lege huls. Ook na veelvuldig aandringen, zijn we niet welkom in de vijf vluchtelingenkampen waar momenteel zo’n zevenduizend Syriërs worden opgevangen. ‘It’s a political decision’, is het enige telefonische commentaar van een regeringswoordvoerder. Een meisje van de Turkse Halve Maan meldt ons tussen neus en lippen door dat Ankara mogelijk niet zo blij was met foto’s die er enkele maanden eerder door een journalist werden gemaakt.

‘This is my honeymoon’
We laten ons niet uit het veld slaan, en rijden op eigen gelegenheid naar één van de kampen. Daar snappen de Syrische vluchtelingen evenmin iets van de Turkse terughoudendheid. ‘Ze behandelen ons heel goed, echt waar’, verzekert een Syrische man ons zeker tien keer. Samen met twee dorpsgenoten is hij even naar buiten gelopen om ons te woord te staan. Al vier maanden zitten de drie mannen met hun gezin in het kamp. Via later aangekomen dorpsgenoten hoorde de één dat in zijn huis inmiddels militairen worden, het huis van de ander is plat gebombeerd. De jongste is zeven maanden geleden getrouwd. ‘This is my honeymoon’, lacht hij spottend. Toch willen de mannen, zodra er vrede is, niets liever dan naar huis.

Nog eens tien jaar een dictatuur?
Als we de volgende dag opnieuw langs het hek rijden, denk ik aan het nieuwsbericht dat ik net voor vertrek las. ‘Syrische protesten worden kleiner’, luidde de kop. Vertwijfeld vraag ik me af hoe lang het westen zal blijven toekijken terwijl er duizenden mensen worden afgeslacht. Of zullen de Syriërs het opgeven? Zal de rust terugkeren en zullen ze nog eens tien jaar in een dictatuur zitten opgesloten? Dan zou de internationale gemeenschap in ieder geval weer rustig kunnen gaan slapen.

© Beeld: www.jeroenvanloon.nl

Geen kinderen
Jarenlang gaf ik er lachend antwoord op. Maar sinds ik dertig ben, moet ik een steeds groter brok in mijn keel wegslikken, vooraf al wetende wat voor schrikreactie het tegenwoordig oplevert. Helemaal omdat ik vraag nummer 3 ‘Do you have children’ met nee moet beantwoorden. Dertig? En dan nog geen kinderen? Blikken vol medelijden glijden tersluiks naar mijn buik, net of ze daar zouden kunnen zien of ik ziek ben of onvruchtbaar zou kunnen zijn.

Snel beginnen
De Koerdische meisjes hier in Zuid-Oost Turkije trouwden eeuwenlang rond hun veertiende, de jongens rond hun zestiende. Tegenwoordig liggen de leeftijden enkele jaren hoger maar gezinnen met meer dan tien kinderen zijn nog altijd meer regel dan uitzondering. ‘Je moet er rekening mee houden dat een paar van je kinderen omkomen, bij een verkeersongeluk, door ziekte, of in de strijd tussen de PKK en het Turkse leger’, legt de vader van onze vertaler uit terwijl hij Jeroen en mij op het hart drukt dat we dus maar snel moeten beginnen.De honderden op straat rondhangende kinderen, doen ons echter twijfelen of zoveel kinderen nou wel zo goed zijn voor een samenleving.

Kale vingers
En hoewel wij beiden weinig om het fenomeen ‘huwelijk’ geven, beantwoorden wij sinds onze bezoekjes aan Afghanistan vraag nummer 4 – ‘Are you married’ -  in islamitische landen altijd braaf met ja. Hier in Turkije glijden de blikken echter naar onze kale vingers en stellen ze de vraag nog zeker tien keer, tot vervelends toe, opnieuw.  De zoektocht naar een geschikte ring is dan ook begonnen terwijl Jeroen het op een ‘ringenallergie’ houdt. Ook ben ik sinds een week weer 25 (en zo voel ik me ook, dus wat is het probleem). Ik blijf een groot tegenstander van liegen en telkens als ik het zeg, knaagt er dan ook iets aan mijn geweten. Maar de instemmende glimlach van de vrouwen en meisjes, als ik hen vertel dat Jeroen en ik pas over een paar jaar aan kinderen willen beginnen, maakt alles goed.

© Beeld: www.jeroenvanloon.nl

‘Kijk, die man! Hij wil een lift.’ Voordat ik er erg in heb, floept het eruit. Een halve minuut later druk ik het gaspedaal weer in met naast me de man in witte blouse, zwarte pantalon en met een Palestina sjaal om zijn hoofd gewikkeld. Met een brede glimlach geef ik hem een handje; salaam aleikum, vrede zij met u. ‘Wa aleikum salam’, antwoordt hij en dan valt er een stilte.

Navigatiesysteem
Ik kan geen woord Turks. En  van Nederlands heeft hij waarschijnlijk zelfs nog nooit gehoord. Stiekem gluur ik naar rechts en bedenk me opeens dat hij wel een mes bij zich zou kunnen hebben en ons zou kunnen ontvoeren. Maar de man zit aan het witte plastic zakje te frummelen wat hij bij zich heeft, en kijkt ondertussen verwonderd naar ons navigatiesysteem recht voor zijn neus. Hij heeft een glad gebruind gezicht, ultralange wimpers en de sjaal zit vakkundig om zijn hoofd gewikkeld. ‘Misschien is het wel een Koerd’, roept Jeroen van achter mij.

Arabische klanken
We zijn op weg naar de Oost-Turkse stad Diyarbakir, die de Koerden als hun hoofdstad zien. ‘Maar Koerdisch kan ik ook niet’, roep ik lachend terug naar achter, terwijl de man me niets begrijpend aankijkt. Als ik een cdtje opzet dat we in Tunesië hebben gekocht, schallen vrolijke Arabische klanken door de auto. ‘Tunesia’, roep ik terwijl ik naar de autoradio wijs. Maar de man fronst zijn wenkbrauwen en verstaat duidelijk niets van het Arabisch. Bij het volgende dorp neemt hij met veel handgeschut en dank afscheid. Onze eerste goede daad vandaag hebben we weer gedaan, grinnik ik als Jeroen weer naast me komt zit. Die lacht: ‘Bij zijn avondmaal ben jij zeker weten onderwerp van gesprek. Zo vaak zal hij niet door een blonde vrouw zijn rondgereden.’

© Beeld: www.jeroenvanloon.nl

Iedereen die weleens een moslimland bezoekt, kent het waarschijnlijk wel. De zang van de muezzin die met zijn ‘Allah akbar’  vijf keer per dag alle moslims oproept tot het gebed.

Hoge decibellen
Terwijl wij door Turkije trekken, komen we er helaas achter dat niet elke muezzin altijd even goed bij stem is. En ’s nachts moeten we soms even slikken als via de luidsprekers in iets te hoge decibellen de oproep onze daktent binnen knalt.

Telefoon
Als we ons op een pas gemaaid tarweveld in het Turkse binnenland settelen, kijken we elkaar echter verbaasd aan. Uit de luidsprekers van de moskee – in het verderop gelegen boerendorpje – klinken de pieptonen van iemand die via zijn mobiele telefoon een nummer intoetst, waarop het ‘Allah akbar’ van de muezzin begint. Grinnikend vragen we de plaatselijke schaapsherder die ons net hartelijk is komen begroeten, of de muezzin soms persoonlijk naar Allah belt.

Even inloggen
Navraag leert ons dat het economisch en technisch hard ontwikkelende Turkije ook dit vernuftig heeft opgepakt. Omdat de steeds luidere oproepen van de verschillende moskeeën een chaos begonnen te worden, wordt op steeds meer plekken in Turkije de oproep van de muezzin centraal via internet uitgezonden, waarop de verschillende moskeeën inloggen.

Niet in alle Arabische landen is men trouwens over dit soort technische oplossingen te spreken, leert Google me. Zo leidde het voorstel deze techniek in te voeren in Egypte tot veel verzet omdat mensen vinden dat zo de magie van de oproep tot gebed verdwijnt. En bovendien raken veel muezzins zo hun baan kwijt.

© Foto: www.jeroenvanloon.nl

‘We get toilet water to drink and dry bread to eat. Everybody is ill and there are no doctors.’ Vanachter de tralies schreeuwen de migranten in gebroken Engels en Frans door elkaar heen naar ons. Een Irakees meisje roept dat we binnen moeten komen zodat we kunnen zien hoe vies het er is. Maar het detentiecentrum bij de grens tussen Griekenland en Turkije mogen we van de Griekse overheid enkel en alleen ‘vanaf de buitenkant bezoeken’.

Fort Europa
Elke nacht steken hier zo’n 150 immigranten de grens over en glippen zo fort Europa binnen. Nadat de veelal Afghanen, Irakezen, Somaliërs en Syriërs enkele dagen tot zo’n zes maanden hebben vastgezeten, worden ze op straat gezet met op zak een bevel dat ze binnen 30 dagen het land moeten verlaten. Uiteraard een symbolisch papiertje want vanaf dan begint pas de reis Europa in.

Vrijlating
Als ik op de achtergrond babygehuil hoor, lopen de rillingen over mijn rug. Even neig ik naar de immigranten terug te roepen dat ze nog even moeten volhouden, omdat ze na maximaal zes maanden worden vrijgelaten. Maar tegelijkertijd besef ik dat de problemen dan juist beginnen.

‘Afghan 1 day, rest 6 months’
Een Syrische man steekt een papieren bordje uit het raam ‘Afghan 1 day, rest 6 months, waarmee hij klaagt over het feit dat Afghanen vaak na één dag worden vrijgelaten terwijl de andere nationaliteiten soms maanden vastzitten.  Ik schaam me als hij in helder Engels vervolgens schreeuwt: ‘Ik vluchtte naar Europa omdat ik dacht dat jullie hier aan mensenrechten deden. Maar niets is minder waar. Jullie behandelen ons hier als beesten.’

© Beeld: www.jeroenvanloon.nl

Terwijl in Nederland de Katholieke kerk op zijn zachts gezegd in een kleine imagocrisis zit, hebben ze daar op Sicilië nog allerminst last van. Spookstad
Zo bestaan de straten in Palermo, mede door de siësta, sowieso al het merendeel van de dagen uit dichte luiken. Maar op 15 juli lijken we wel in een spookstad te zijn beland, totdat we op het plein van de Cattedrale della Santa Vergine Maria Assunta aanbelanden (Spreek dit voor de grap eens met je beste Italiaanse accent uit, klinkt een stuk beter dan de Nederlandse vertaling ‘Kathedraal van de Maria-Tenhemelopneming’).

Zien en gezien worden
Op het moment dat duizenden mensen naar de mis luisteren, is het op het grote plein een zien en gezien worden. Mannen met nette, naar achter gekamde gelhaartjes en gouden schakelkettingen hebben hun openhangende blousejes en Armani jeans verruild voor een ridderpak en lopen met gilde vlaggen mee in de processie.

In hun knuisje een gouden kruisje
Mijn oog valt op een klein steegje verlicht met duizenden lampjes waar twee meisjes uit komen lopen met enorme bruine kijkers, een rozenkrans op het hoofd en in hun knuisje een gouden kruisje. Achter hen volgt een meisje in een wit engelenkostuum. Als de drie het plein op komen lopen, gaat er een siddering door de menigte.

Aanroepen van de heilige
De meisjes verbeelden de heilige Rosalia, de beschermheilige van Palermo die in 1624 de stad verloste van een pestepidemie die aan meer dan dertigduizend inwoners het leven had gekost. De heilige wordt nog altijd aangeroepen tegen de pest en aardbevingen. Terwijl ik me verbaas over de honderden mensen die aan de processie deelnemen, bedenk ik me opeens dat de Italianen ook eens de heilige Rosalia moeten aanroepen om hun financiële problemen op te lossen.

Nu het in Nederland ook eindelijk weer wat zomerser wordt, kunnen jullie de volgende situatie vast wel voorstellen. Je hebt het bloedheet, overal gutst zweet uit je poriën en je vriend stelt voor om lekker te gaan zwemmen. Juichend spring je in je bikini en sprint naar het strand. In het eerder altijd zo moderne Tunesië kom ik daar echter voor een groot dilemma te staan. In de golven zie ik overal vrouwen – jong en oud – in natte lange jurken en hoofddoeken met elkaar kletsen en spelen met hun kinderen. De ogen van hun mannen en zonen voel ik vanaf het strand in mijn rug branden.

Het liefst zak ik ter plekke door het strand. Hoe had ik ook zo stom kunnen zijn in een islamitisch land? Naar beneden glurend, lijken mijn broekje en bovenstukje te zijn gekrompen. Wat zouden jullie doen in zo’n situatie? Als enige lekker gaan badderen alsof er niets aan de hand is? Maken dat je wegkomt? Of ook je lange jurk uit de kast trekken? Zelf doe ik snel mijn gelukkig meegebrachte korte broek en hemdje weer aan en maak een quasi nonchalante strandwandeling, ondertussen met Jeroen filosoferend over wat voor lol er nou eigenlijk aan is om volledig bedekt op het strand te gaan zitten. Je wordt niet bruin en je hebt de hele tijd zo’n natte zak aan.

Omdat ik mijn korte broek niet met zoutvlekken wil verpesten, heb ik inmiddels in de dichtstbijzijnde supermarkt een mannenzwembroek met bloemetjes gekocht die met een hemdje mijn zwemcostume compleet moet maken. Ik laat jullie nog weten hoe die bevalt!

De wereldfotobloggers zijn nieuw op Viva.nl. Elke week beleef je een reisavontuur van Andrea en Jeroen.

© Beeld: www.jeroenvanloon.nl

Mijn hart krimpt ineen als het dottige schaap met bruine hangoortjes me aankijkt en zachtjes blaat.

Druppels bloed vallen in zijn wittige vacht, afkomstig van zijn levenloze soortgenoot – misschien wel zijn broertje – die aan een haak boven hem hangt. Een Tunesiër lacht ons hartelijk toe terwijl hij een derde schaap aan het slachten is. ‘Een schaap slachten voor het oog van zijn soortgenoten die weten dat ze de volgende zullen zijn. Wat een dierenmishandeling’, mompel ik in het Nederlands waarna ik me direct vertwijfeld afvraag of ze dit eigenlijk wel beseffen. Ik denk terug aan de trektocht jaren terug door de Himalaya in Kasjmir. Op één van de paarden gingen in een doos vijf levende kippen mee. Elke avond werd het er eentje minder. Maar tot mijn grote verbazing besloot geen van de overblijvers ooit te vluchten, ook al liepen ze elke nacht vrij rond. Ik bleef me maar afvragen hoe dit kon.

In Tunesië treffen we in vele dorpjes eenzelfde schapentafereel aan wat door de Tunesiërs duidelijk doodnormaal wordt gevonden. In mijn hoofd blijft maar de vraag doormalen of dit zo gruwelijk is als dat het voor mij voelt. Of is dit misschien veel natuurlijker, eerlijker en minder hypocriet dan hoe wij in Nederland met de dieren omgaan die we evengoed opeten?

De wereldfotobloggers zijn nieuw op Viva.nl. Elke week beleef je een reisavontuur van Andrea en Jeroen.

© Beeld: www.jeroenvanloon.nl

En blij zijn de meesten nog steeds. Op een manifestatie van de Islamitische Nahda partij zijn de vrouwen zelfs uitzinnig. Hun mannen werden voor de revolutie jarenlang in gevangenissen gemarteld. Zelf moesten ze veelvuldig op politiebureaus beloven hun hoofd nooit meer te bedekken. Maar eindelijk mogen ze hun hoofddoek weer dragen. Het is voor hen ultieme vrijheid. En is daar eigenlijk iets mis mee?

De wereldfotobloggers zijn nieuw op Viva.nl. Elke week beleef je een reisavontuur van Andrea en Jeroen.

© Beeld: www.jeroenvanloon.nl

Als ik één van de moeren opendraai, voel ik de olie mijn haar in druipen. Die speciaal voor het klussen gekochte beige overal, die monteur Teije in een lachbui deed uitbarsten, blijkt geen overbodige luxe. Helaas is voor ons een paar dagen garage verplichte kost, want de kans bestaat dat we in the middle of nowhere zelf reparaties moeten gaan uitvoeren, in het ergste geval bij 50 graden Celsius, liggend in een kuil onder de auto. Autoklussen is niet ons sterkste punt.

Als journalist en fotograaf maken wij samen regelmatig verhalen in het buitenland. Zo publiceerden wij voor Nederlandse media onder meer vanuit Afghanistan, Brazilië, Indonesië en Tanzania. Maar meer avontuur lonkt: ons eigen reisritme bepalen, elke nacht maar zien waar we slapen en naar meer afgelegen gebieden trekken. Dus hebben we een Landrover Defender gekocht waarmee we voor zeker een jaar het Midden-Oosten en Afrika gaan doorkruizen. Onderweg proberen we bijzondere achtergrondverhalen te maken en ’s nachts slapen we zoveel mogelijk in de tent op het dak. Via dit fotoblog kunnen jullie ons avontuur volgen. Wil je meer over ons lezen, kijk dan op onze website www.compassmedia.nl

© Beeld: www.jeroenvanloon.nl