In armoede leven na een scheiding? ‘Relaties zijn geen sprookjes’

scheiding

De pandemie heeft heel wat relaties doen stranden. En vooral vrouwen betalen daar de prijs voor: zij gaan er in koopkracht het vaakst op achteruit. Regel financiële zaken dus wanneer de relatie nog goed zit.

Liefde in tijden van corona: de pandemie drijft koppels uit elkaar. Er wordt een forse scheidingsgolf verwacht. De vFAS, de vereniging van familierechtadvocaten, rekent dit jaar op zo’n veertigduizend echtscheidingen, waar het er normaal pakweg dertigduizend per jaar zijn. De pandemie blijkt de ultieme relatietest. Die goed kan uitpakken, want je hebt meer tijd voor elkaar waardoor de liefde kan opbloeien.

Maar de pandemie kan je relatie ook in een minder goed daglicht plaatsen, weet registermediator in straf- en familiezaken Rebecca Leeuwenberg. Zij begeleidt stellen zowel praktisch als emotioneel tijdens hun scheiding en verklaart de pandemie-impact op relaties als volgt: ‘In het afgelopen jaar was iedereen verplicht langer met elkaar door te brengen dan ze gewend waren. Werk viel weg of er werd veel thuisgewerkt waardoor mensen op elkaars lip zaten. Zo ontstonden ergernissen en onderliggende spanningen en werden emoties uitvergroot. En met het thuisonderwijs kwamen discussies; wiens werk is het belangrijkste en wie neemt wat over. Combineer dat met een gevoel van controleverlies vanwege de onzekere tijden en de frustratie groeit. Die dan sneller wordt afgereageerd op partner of kinderen.’ Kortom: relaties hebben het nodige te verduren gekregen en een deel daarvan heeft het coronajaar niet overleefd.

Omfietsen voor aubergine

Aan het verscheuren van het boterbriefje hangt een flink prijskaartje. Een scheiding kost al snel minimaal tweeduizend euro en zit het tegen – ofwel is de wig tussen de voormalige geliefden inmiddels zo groot dat ze met geen mogelijkheid compromissen willen sluiten – dan kan dat oplopen tot wel tienduizenden euro’s. Voor de meeste vrouwen zijn de scheidingskosten echter pas het begin van de financiële malaise. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) berekende vorig jaar de gevolgen van echtscheiding. Gemiddeld genomen verliezen vrouwen na een scheiding 24 procent (!) aan koopkracht. Mannen daarentegen hadden door de scheiding te maken met een koopkrachtwinst van bijna 4 procent. Je leest het goed: mannen gaan erop vóóruit na een scheiding en vrouwen kunnen een kwart minder kopen.

Merel (45) schat dat ze aan koopkracht nog meer heeft ingeleverd: ‘Ik trouwde met een leuke, aimabele man. Maar naarmate de jaren vorderden, bleef daar weinig van over. Hij kraakte me af, praatte me naar beneden. Daarom scheidden we vijf jaar geleden. Vrijwel alles wat ik te besteden heb, gaat naar de vaste lasten en naar mijn twee kinderen. Ik laat mijn nagels doen en verder besteed ik geen cent aan mezelf. Dat was toen ik getrouwd was wel anders. Ik ben nooit een big spendergeweest, maar ik hoefde ook nooit te bezuinigen. Ik kocht wat we nodig hadden en ging in de supermarkt voor de luxe producten. Tegenwoordig fiets ik naar de verdere supermarkt als de aubergine daar twintig cent goedkoper is.’

Haar huwelijk duurde zeventien jaar. Al die tijd was ze financieel afhankelijk van haar man. Dat was een bewuste keuze, licht Merel toe: ‘We hadden een sterke kinderwens. Worden dat crèchekinderen of ga ik thuis zijn? Hij moest veel reizen voor zijn werk, dus werd ik thuisblijfmoeder.’

Lees ook:
Geldproblemen in een relatie: Euro van jou, euro van mij

Traditionele rolpatronen

De Emancipatiemonitor 2020 van het van het Sociaal en Cultureel Planbureau en het CBS laat zien dat slechts zestien procent van de stellen zorg en werk gelijk verdeeld heeft. Bij de overgrote meerderheid werkt de moeder een stuk minder dan de vader en is de traditionele rolverdeling – de vrouw zorgt meer en de man werkt meer – de gangbare vorm. Tot grote verbazing van dr. Kaouthar Darmoni, directeur kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis Atria: ‘Als je kijkt naar gendergelijkheid, dan bungelt Nederland wereldwijd onderaan de ranglijst.’

Ze onderstreept dat die traditionele rolverdeling in veel gevallen geen eigen keuze is: ‘In Nederland kunnen vaders slechts zes weken geboorteverlof opnemen, tegen zeventig procent van hun loon. Kinderopvang is hier veel te duur. Veel stellen willen de zorg voor hun kind(eren) het liefst gelijk verdelen mits dat mogelijk zou zijn.’ Hierin ligt een taak voor de overheid weggelegd. Maar ook wij hebben nog een grote rol te vervullen, betoogt Darmoni: ‘Nederland kampt met diep ingesleten rolpatronen: van vrouwen wordt nog steeds verwacht dat als ze kinderen krijgen, ze daar hun prioriteiten leggen. En dan doet de vrouw een flinke stap terug. Zorgen voor kinderen verdient alle respect, maar je ontvangt er nu eenmaal geen inkomen of pensioen uit.’ Volgens de meest recente cijfers is 36 procent van de vrouwen niet economisch zelfstandig. En probeer maar eens je eigen financiële boontjes te doppen als je geen of een matig inkomen hebt.

Liefde is geen sprookje

Dat is niet te doen, ervaart Merel. Na haar scheiding ging ze op banenjacht, wat op z’n zachtst gezegd een uitdaging was. ‘Ik heb een gat van zeventien jaar op mijn cv, dan trek je geen volle zalen.’ Ze vond uiteindelijk een baan in de toerismesector, die ze door corona weer verloor. Ze is nu weer aan het solliciteren, maar is momenteel financieel afhankelijk van haar ex-man en de staat: ‘Mijn ex betaalt kinder- en partneralimentatie. Die laatste bedraagt duizend euro per maand, waar ik belasting over moet betalen, wat een flinke hap geld is. Daarnaast ontvang ik kindgebonden budget en zorgtoeslag. Maandelijks kan ik de eindjes net aan elkaar knopen. Maar die financiële onzekerheid geeft veel onrust.’

Heeft ze spijt van haar beslissing om te stoppen met werken? ‘Dat ik zo veel tijd met mijn kinderen heb kunnen doorbrengen, is een grote rijkdom. Maar als ik was blijven werken, in elk geval toen de kinderen groter werden, dan had ik het nu een stuk makkelijker gehad. Ik had echt nooit gedacht dat ik er ooit alleen voor zou komen te staan. Ik was echt een romanticus. Of eigenlijk een ontzettende naïeve muts. Relaties zijn geen sprookjes.’

Want een happily ever after is voor lang niet iedereen weggelegd: bijna veertig procent van de huwelijken eindigt in een scheiding en samenwoners blijven nog minder vaak bij elkaar. Dr. Kaouthar Darmoni: ‘Stel jezelf daarom geregeld de vraag: kan ik voor mezelf zorgen als het salaris van mijn partner wegvalt? Denk aan de toekomst. Wat voor pensioen bouw je op als je zestien uur per week werkt?’ Het is niet romantisch om hierover na te denken, maar wel realistisch. Niemand verwacht tot die gescheiden groep te horen. Maar je kunt nog zulke goede intenties hebben, soms werkt een relatie simpelweg niet meer. Omdat jij verandert, of je partner of omdat de liefde is weggeëbd.

Het hele verhaal lees je in VIVA-22-2021. Deze editie ligt vanaf 2 juni in de winkel.
Sommige artikelen kun je maar gedeeltelijk lezen op viva.nl, omdat ze afkomstig zijn uit de papieren VIVA. Uit respect naar onze abonnees én om te zorgen dat wij online leuke gratis content kunnen blijven maken. We hopen te kunnen rekenen op je begrip!

VIVA nieuwsbrief

Iedere week de leukste nieuwsbrief van Nederland in je mailbox?

Tekst: Amanda van Schaik | Beeld: Getty