‘Ik heb maar één vraag: is dit kanker?’ Alles wat je moet weten over schildklierknobbels

schildklierknobbels

Begin vorig jaar ontdekte VIVA’s Susan een knobbel in haar hals. Het blijkt een struma: een vergrote schildklier. Dat schijnt bij heel veel vrouwen voor te komen en kán kwaadaardig zijn. Internist-endocrinoloog Charlotte Krol vertelt wat dat precies betekent en waarom een preventieve screening in dit geval juist géén goed idee is.

Net op het moment waarop ik me afvraag waarom er eigenlijk een bak injectienaalden in de echokamer ligt, stapt de radioloog naar binnen. ‘We willen toch graag even een punctie doen.’ Que? ‘Als in: een naald in m’n hals?’, reageer ik stupéfait. ‘Ja, we kunnen het ook een andere keer doen hoor, maar je bent er nou toch.’

Medium gerustgesteld

Een dik halfjaar geleden ontdekte ik een knobbel in m’n hals. Middenin de eerste coronagolf zat ik een paar dagen later in het ziekenhuis tegenover de endocrinoloog (een woord dat ik een jaar geleden niet eens kende) met eigenlijk maar één vraag: is dit kanker? Artsen zijn over het algemeen geen types die resoluut dingen uitsluiten, maar hij drukte me op het hart me geen grote zorgen te maken. Ja, het kán kanker zijn, maar die kans is heel klein. Kom over een halfjaar terug, dan kijken we er nog eens naar. Nadat hij beloofde dat hij zijn vrouw en dochter hetzelfde advies zou geven, fietste ik medium gerustgesteld naar huis.

Wat scheelt, is dat mijn moeder op bijna precies dezelfde leeftijd ook zo’n knobbel ontdekte. Zij is inmiddels bijna dertig jaar in prima gezondheid verder en zo’n beetje de nuchterste vrouw op aard. Het levende bewijs dat zo’n schildklierknobbel niet meteen betekent dat er paniek aan de man is. Daarnaast: als iemand tegen je zegt dat je niet zo’n grote baby moet zijn, pik je dat toch sneller van iemand die precies hetzelfde als jou heeft meegemaakt.

Bellen met de endocrinoloog

In medische termen heet een vergrote schildklier een struma. Ik lees dat veel vrouwen hier mee rondlopen, terwijl de meeste vrouwen niet eens weten waar de schildklier precies zit. Is dat niet een beetje gek? Moeten we hier niet wat meer mee bezig zijn? Ik bel met Charlotte Krol, internist-endocrinoloog in het Amphia ziekenhuis.

Ik heb gehoord dat ongeveer 18% van de vrouwen rondloopt met een vergrote schildklier. Klopt dat getal?

‘Het hangt er vanaf waar je precies naar kijkt. Grofweg is het zo dat als je een willekeurig iemand van de straat plukt een derde tot de helft schildklierknobbels heeft. Het komt ontzettend veel voor. Een struma, waarbij je meerdere knobbels hebt en de hele schildklier vergroot is, komt wel iets minder vaak voor. Naarmate je ouder wordt, heb je wel meer kans dat je zoiets gaat ontwikkelen. Voor vrouwen rond de 35 à 40 jaar ligt dat aantal rond de 10 procent en rond de 50 jaar heeft al 20 procent van de vrouwen een vergrote schildklier met knobbels. Het komt dus echt veel voor. Je kunt wel stellen dat een paar miljoen vrouwen hier mee rondlopen.’

Dan zijn er vast ook een hoop vrouwen die dit niet van zichzelf weten.

‘Ja, dat denk ik. De vraag is hoe erg dat is als je er geen last van hebt. Eigenlijk is de schildklier een orgaan wat makkelijk knobbels vormt en waar de meeste mensen geen last van hebben.’

Is een vergrote schildklier dan niets om je zorgen over te maken?

‘Dat hangt helemaal af van wat er precies aan de hand is. Als je een knobbeltje hebt van een halve centimeter is er meestal niet zoveel aan de hand. Maar als je één hele grote knobbel hebt van vijf centimeter die ook nog eens wat sneller groeit, is dat wel iets om goed te laten onderzoeken. Een struma kan zoveel verschillende vormen en klachten aannemen dat het er bij iedereen weer anders uit ziet.’

Hoe ontdekken de meeste vrouwen zo’n knobbel?

‘Ik heb het idee dat ze meestal komen omdat ze zelf iets gevoeld hebben in hun hals of dat een collega of een partner vraagt wat ze in hun hals hebben zitten. Maar wat ook best vaak voor komt, is dat ze een onderzoek of echo ondergaan om een heel andere reden en dan per toeval wordt gezien dat er een knobbeltje op de schildklier zit.’

Wat is het vervolg als je zoiets ontdekt?

‘Meestal kijken we dan met een echo hoe de knobbel er precies uit ziet. Hoe groot is de knobbel, is het er één, zijn het er meerdere, ziet de knobbel er goedaardig uit? Afhankelijk van wat we zien, plannen we een punctie.’

We zijn gewend aan borstkanker- en baarmoederhalskanker-screenings. Zou je ook pleiten voor schildklieronderzoek aangezien een struma zo vaak voor komt?

‘Nee, daar zou ik zelfs tegen pleiten. Dat zou je kunnen verbazen, omdat die knobbels vaak voor komen. Ze hebben weleens een grote groep overledenen onderzocht en bij hen de schildklier verwijderd. Toen bleek dat zo’n 6 tot 13 procent van hen schildklierkanker had. Heel veel mensen lopen er mee rond. Je zou zeggen dat je dat dan wil weten en dat je eraan behandeld moet worden. Wij weten inmiddels dat er veel mensen met schildklierkanker rondlopen zonder dat ze er ooit last van krijgen. Waarschijnlijk is het zo dat als je de cellen onder de microscoop bekijkt ze er kwaadaardig uitzien, maar dat die cellen zich uiteindelijk niet verspreiden en niet voor klachten zorgen. Terwijl bij een behandeling de kans op klachten wél groot is. Bij schildklierkanker verwijderen we bijna altijd de schildklier. Als het gezwel groter is dan een centimeter behandelen we dat nog na met jodium. Maar zo’n operatie heeft natuurlijk risico’s. Je hebt kans op een bloeding, stembandzenuwletsel en het kan zijn dat je schildklierhormonen moet gebruiken. Als je dat doet terwijl je nooit last zou hebben gehad van die kanker omdat het zich niet verspreidt, doe je denk ik heel veel kwaad. Wat interessant is, is dat de het aantal patiënten met schildklierkanker enorm is gestegen. Sinds de jaren 70 zien sommige landen tot wel 5 keer meer patiënten met schildklierkanker, maar niet meer mensen die doodgaan aan schildklierkanker. Wat je dus ziet is dat we er veel meer onderzoek naar doen. In één onderzoek is een groep patiënten met schildklierkanker niet behandeld maar alleen onder controle gehouden, en ook bij hen zag je dat de tumor zich meestal niet verspreidt. Terwijl die mensen normaal gesproken een operatie zouden krijgen en alle risico’s van dien lopen. Heel veel mensen gaan er méé dood, maar niet áán dood. Er zijn dus ook officiële adviezen om niet te screenen op schildklierknobbels omdat je veel meer mensen kwaad doet met de behandeling dan dat je mensen geneest. Eigenlijk is het meer dan genoeg om mensen die een knobbel ontdekken te behandelen. Dan doe je al genoeg, en waarschijnlijk al te veel. We kunnen nu alleen nog niet goed genoeg voorspellen wie een variant van schildklierkanker heeft die blijft zitten en zich niet verspreidt. Daar komt in de komende jaren meer onderzoek naar. Welke kanker kunnen we laten zitten en welke niet?’

Dat lijkt me als arts een behoorlijk lastig dilemma.

‘Dat klopt. We houden heel nauwkeurig alle onderzoeken in de gaten en hebben landelijke richtlijnen die ons daarbij helpen. We hoeven die keuze gelukkig dus niet als individuele arts te maken. Maar het geeft wel aan dat niet iedereen moet kijken of er knobbels zijn, anders ga je veel te veel mensen behandelen. Als je een knobbel in je hals voelt of slikklachten krijgt, moet je er wel even naar laten kijken. Als je familie hebt bij wie schildklierkanker is vastgesteld of als je ooit in je hals bestraald bent, is het ook goed het te controleren. Dan heb je gewoon een grotere kans dat het bij jou kwaadaardig is. De meeste mensen zijn er echt op tijd bij als ze aan de bel trekken als ze klachten krijgen.

Als het wél kwaadaardig blijkt, is het ontzettend goed te behandelen. Bijna iedereen is er op tijd bij. Slechts 2 procent van de mensen met de meest voorkomende vorm van schildklierkanker is na 5 jaar niet meer in leven. 98 procent kunnen we dus gewoon genezen.’

Klopt het dat vrouwen die zwanger zijn dit sneller ontdekken?

‘We zien inderdaad zwangere vrouwen bij wie door de veranderde hormoonhuishouding de schildklier groter kan worden. Maar er kunnen allerlei redenen aan ten grondslag liggen. Als je bijvoorbeeld te weinig jodium binnenkrijgt, kan de schildklier ook groter worden. Het kan ook zijn dat je wat alerter bent op lichamelijke symptomen en zoiets sneller merkt. Laat het als je zwanger bent goed onderzoeken. Meestal kunnen we er tijdens de zwangerschap vanaf blijven en kan het gelukkig geen kwaad.’

Kunnen die knobbels ook kleiner worden door je levensstijl aan te passen?

‘Niet dat ik weet. Het is wel belangrijk dat je genoeg jodium binnenkrijgt. Als je een tekort hebt en je schildklier groter wordt, kan dat verbeteren als je weer genoeg jodium inneemt. Nou is het wel lastig om een jodiumtekort vast te stellen. In Nederland wordt aan veel broodproducten bakkerszout toegevoegd, dat is zout waar jodium aan toegevoegd is. Dat is een tijd verplicht geweest, maar dat is niet meer zo. Nog steeds wordt wel aan veel supermarktbrood bakkerszout toegevoegd. Als je dan brood en crackers eet, kom je er wel. Veel mensen weten alleen niet dat in bijvoorbeeld biologisch brood geen jodium zit. Dan wordt het lastig om aan voldoende jodium te komen. Om je een idee te geven: in vier sneetjes brood zit al je dagelijkse behoefte. Je moet een halve kilo kaas eten om datzelfde bereiken. Een praktische tip is de app van het Voedingscentrum. Daar kun je precies invullen wat je iedere dag eet en zo ook zien of je genoeg jodium binnenkrijgt. Als je in de supermarkt brood koopt, zit het waarschijnlijk goed, maar als je naar een biologische bakker gaat of het zelf bakt, kan het zijn dat er geen extra jodium in zit. Kook thuis het liefst met gejodeerd zout. Zeezout is heel populair, maar daar is geen jodium aan toegevoegd. Teveel zout is nooit goed, maar als je het gebruikt kun je beter voor gejodeerd zout zoals JOZO kiezen. Het smaakt hetzelfde en is nog goedkoper ook. Verder geldt dat een gezonde levensstijl ook goed is voor de schildklier. Er zijn wel associaties tussen een vergrote schildklier en roken, alcohol en overgewicht.’

In de zenuwenweek waarin ik wacht op de uitslag visualiseer ik mezelf moederziel alleen in het ziekenhuis voor een operatie en droom ik – met grotesk gevoel voor drama – dat ik m’n stem verlies. Ik vind dat de arts met zijn opgewekte stem aan de telefoon het niet kan maken om nu slecht nieuws te brengen. Dat komt gelukkig ook niet: uit de punctie zijn geen kwaadaardige cellen naar voren gekomen. Ik ben vrijgesteld van vervolgonderzoeken en hoef alleen terug te komen als ik klachten krijg. Ik ben tien mentale kilo’s lichter en een goed excuus voor een glas cava rijker.

Wil je graag meer weten over struma of andere schildklieraandoeningen? Op de site van Schildklier Organisatie Nederland vind je alle relevante informatie.

Op de hoogte blijven van onze leukste artikelen en winacties? Schrijf je in voor de VIVA-nieuwsbrief

Beeld: iStock
Viva’s Susan wilde ooit Carrie Bradshaw worden, maar heeft nog steeds geen New Yorks brownstone-appartement, geen Manolo Blahniks en geen walk-in closet. Wél een huis in hartje Utrecht en vriendinnen die altijd ruzie maken over wie Miranda, Charlotte, Samantha of Carrie is. Houdt enorm van mensen die zichzelf niet te serieus nemen en nadrukkelijk níet van huidkleurige panty’s en mannen die salsa dansen. @susandalstra