Baas in eigen buik: ‘Ik was opgelucht dat ik geen tienermoeder hoefde te worden’

abortus

Vijftig jaar geleden opende de eerste abortuskliniek in Nederland haar deuren: een zwaarbevochten recht op zelfbeschikking voor vrouwen. Waar staan we nu in deze strijd voor keuzevrijheid?

Weg-weg-weg, dat is het enige wat ik dacht. Soms timmerde ik op mijn buik, alsof dat het proces zou versnellen. Ik was negentien toen ik ongewenst zwanger werd. De verplichte bedenktijd viel me zwaar. Niet omdat ik twijfelde, maar omdat ik zwanger moest blijven terwijl ik dat niet wilde zijn. Ik was de hele dag misselijk en moe. De week leek eindeloos te duren. Achteraf was ik opgelucht dat ik geen tienermoeder hoefde te worden, en dankbaar dat ik in een land woonde waar abortus legaal en veilig is.

Ongewenste zwangerschap

Het recht op abortus is zwaarbevochten en niet vanzelfsprekend. In Nederland is het sinds 1984 toegestaan een zwangerschap te beëindigen, zij het onder voorwaarden. Dat is voldoende lang geleden voor de meesten van ons om niet te weten hoe het daarvoor was, hoe verschrikkelijk het was als je naar een shady arts moest voor een onveilige procedure. Ik denk dan direct aan Dirty dancing, de sexy film uit 1987 die zich afspeelt in 1963. Johnny (Patrick Swayze) danste eigenlijk met Penny, maar zij was uit de running vanwege een zwangerschap. Baby regelt het geld voor een arts die de procedure illegaal wil uitvoeren. Hij blijkt geen echte arts en Penny’s leven staat op het spel…

Geschiedenis

Ik weet hoe de ongewenstheid voelt, maar ik ken niet de radeloosheid die daarmee gepaard ging toen je niet gewoon naar je huisarts kon voor een verwijzing. Pas geleden las ik Afhankelijkheid, de prachtige autobiografie van de Deense schrijfster Tove Ditlevsen. Ze beschrijft hoe ze een uitweg zoekt als ze in de jaren veertig twee maanden zwanger blijkt te zijn: ‘Ik vind het niet prettig,’ zeg ik nijdig, ‘dat er iets met mij gebeurt wat ik niet echt wil. Alsof ik in een val ben getrapt.’ Ze komt er uiteindelijk vanaf. Het is belangrijk om verhalen als die van Tove te lezen, om ons de geschiedenis te herinneren.

Het is eigenlijk jammer dat we in Nederland geen museum van abortus en anticonceptie hebben. In Wenen bestaat dat wel. Ik bezocht het eind 2019. Geschokt las ik wat vrouwen vroeger deden als ze ongewenst zwanger waren. Noodgedwongen gingen ze zelf aan de slag met breinaalden, kruidendrankjes of simpelweg door zich van de trap te gooien. Vrouwen gaven ‘kennis’ hierover aan elkaar door. Alles moest geheim, onttrokken aan de mannenwereld.

Dit wordt mooi verbeeld in Portrait of a lady on fire. Die film speelt zich af rond 1770. Dienstmeisje Sophie realiseert zich dat ze niet ongesteld wordt en vertelt dit aan haar bazin Marianne. Vervolgens proberen ze de foetus af te stoten door Sophie uit te putten met heen en weer rennen op het strand en zo lang mogelijk aan een balk hangen. Uiteindelijk gaan ze naar een kruidenvrouw die een pijnlijk brouwsel tussen Sophie’s benen smeert dat de vrucht afdrijft.

Lees ook:
Baas in eigen buik: meerderheid Kamer wil af van ‘denkpauze’ voor abortus

Als het vrouwen niet lukte om hun ongewilde zwangerschap te beëindigen, zo leerde ik in het Weense museum, doodden ze hun geboren kindjes of legden ze hen te vondeling. Het drama van zo’n ongewenst voldragen zwangerschap werd begin dit jaar duidelijk toen in Amsterdam in een vuilcontainer een levende baby werd aangetroffen. Een voorbijganger had haar gehuil gehoord. Het is moeilijk om je voor te stellen hoe wanhopig de jonge ouders moeten zijn geweest. Ik dacht vooral aan hoe hartverscheurend het is dat het zover heeft moeten komen. Dat abortus voor de moeder geen optie was, omdat ze het niet wist of niet durfde.

Het is lastig voor te stellen hoe het moet zijn geweest al die jaren voor 1984, als jijzelf of een van je vriendinnen per ongeluk zwanger werd. Annie M.G. Schmidt schreef er in 1939 een liedje over: Over tijd. Er zit een lange opsomming in van de tips die de hoofdpersoon van haar vriendinnen krijgt, van achterop de motor rijden tot mottenballen zuigen. In de laatste strofes rijmt Schmidt: ‘over tijd, de angst en de paniek, was er maar een kliniek’.

Het hele verhaal lees je in VIVA-08-2021. Deze editie ligt vanaf 5 mei in de winkel.
Sommige artikelen kun je maar gedeeltelijk lezen op viva.nl, omdat ze afkomstig zijn uit de papieren VIVA. Uit respect naar onze abonnees én om te zorgen dat wij online leuke gratis content kunnen blijven maken. We hopen te kunnen rekenen op je begrip!

VIVA nieuwsbrief

Iedere week de leukste nieuwsbrief van Nederland in je mailbox?

Tekst: Linda Duits | Beeld: Getty