Dwangmatig gedrag

Ons logeetje loopt vanaf de voordeur van haar huis naar onze auto en kijkt ondertussen wel drie keer achterom. ‘Wat zoek je?’ vraag ik. Ze zegt dat ze bang is om haar sleutel te verliezen, de sleutel die binnen ligt en die ze ook helemaal niet mee hoeft te nemen. Ze krijgt de hele avond die sleutel niet meer uit haar hoofd en zoekt nog geregeld haar kleren af, waarna ze zichzelf ervan verzekert dat ze de sleutel niet bij zich heeft door het hardop te zeggen. Gek gedrag, maar ik begrijp precies waarom ze zo doet.

Rituelen
Als kind had ik er ook last van: dwanggedachten. Ik bouwde er hele rituelen omheen, met tellen en tikken. Een stuk kozijn of een klink moest dan vijf keer aangeraakt worden met het puntje van mijn pink, precies het stukje vlak naast mijn nagel. Voordat ik ging slapen moest een heel parcours worden afgelegd, dat bestond uit vijf objecten die allemaal vijf keer aangeraakt moesten worden en dat hele traject herhaalde ik dan ook weer vijf keer. Mijn ouders hoorden het gestommel op mijn kamer als ik het niet geruisloos uitvoerde, dus deed ik alles op de toppen van mijn tenen en heel langzaam.

Irreële angsten
Ons logeetje had er als klein kind totaal geen last van. En nu ik zoek in mijn herinneringen, besef ik dat ook ik er pas last van kreeg rond mijn achtste of negende levensjaar. Is er iets dat anders wordt in je manier van denken? Is het brein dan genoeg gerijpt om in staat te zijn een terroristisch bewind op zichzelf uit te voeren, compleet met opgelegde angsten, zoals de angst dat mijn ouders zouden sterven als ik niet deed wat de dwanggedachten van mij verlangden? Of ben je juist niet rijp genoeg als mens om in te zien dat het om irreële angsten gaat en dat er geen noodlot te bezweren valt met dwanghandelingen?

Overdraagbaar
Er zijn heel wat mensen die last hebben van een dwangneurose. ‘Kinderen voor Kinderen’ heeft er zelfs een liedje over. Wat ik weet is dat het erg speelt binnen mijn familie. Een oom heeft tics, mijn nichtjes ook. Blijkbaar is het mogelijk om deze psychische aandoening van ouder op kind door te geven. En met dat besef ontstond bij mij de vastberadenheid dat ik dit erfstuk niet moet overdragen op mijn kinderen. Dit stopt bij mij. Een moeilijke opgave wanneer je bedenkt dat er ook een vorm van dwangmatigheid zit in het onderdrukken van gedrag.

Strijd
Ik zocht eerst naar een manier om het onder controle te krijgen en dat lukte. Ik bevocht de neurose met zijn eigen wapens: telkens als ik de dwang voelde om iets te doen omdat er anders geliefden zouden sterven, legde ik mijzelf op dat ze juist zouden sterven als ik gehoor gaf aan de dwang. Ik slaagde erin de dwanggedachten zo ver in te perken dat de tics en handelingen bijna onzichtbaar werden. Uiteindelijk werd dat zo’n automatisme dat ik er haast niet meer bij na hoefde te denken. En tegenwoordig ben ik er vrijwel nooit meer mee bezig.

Leeftijd
Dit weekend zag ik dus dat de aandoening zich in mijn logeetje lijkt te hebben genesteld. Ik werd daardoor herinnerd aan mijn eigen rotperiode met de dwanggedachten. Ik dacht aan die afspraak met mijzelf dat het niet verder komt dan hier, bij mij, en ondanks dat ik te doen had met mijn logeetje, was ik blij dat mijn eigen kinderen geen last lijken te hebben van een dwangneurose. Totdat ik besefte dat ons logeetje er voorheen ook nooit last van had. Nu heeft ze de leeftijd die ik had toen het bij mij begon. Een leeftijd waar mijn kinderen nog in moeten groeien. Dus het kan nog. Het kan zomaar ineens de kop opsteken binnen mijn gezin en dat is een angst van mij die niet valt te bezweren.

CC foto: sandhu