Millennials zijn de eenzaamste generatie. Hoe kan dat?

Instagram, Whatsapp, Snapchat: er zijn duizend-en-één mogelijkheden om contact te hebben. Toch zijn millennials de eenzaamste generatie, blijkt uit nieuw onderzoek. Hoe kan dat?

Tekst: Lisanne van Sadelhoff

Om eerlijk te zijn: Anneloes (27) is opgelucht dat het festivalseizoen bijna voorbij is. Al die foto’s op Instagram van vriendinnengroepen in de zon, wijntje in de hand, living the good life.. Anneloes vond het vreselijk. ‘Ik kan dan alleen maar denken: waarom heb ík niet zo’n groep meiden om leuke dingen mee te doen?’ Sinds een paar maanden durft ze het hardop te zeggen – tegen zichzelf, althans: ze is soms behoorlijk eenzaam. ‘Het is een vies woord,’ zegt ze, ‘en ik schaam me kapot. Eenzaamheid wekt de suggestie dat je saai bent, dat mensen je niet leuk genoeg vinden om mee om te gaan. Ergens denk ik: misschien ís het ook wel zo. Ik heb eigenlijk maar twee vriendinnen, en die zie ik maar een paar keer per jaar. Verder heb ik vooral familie en een paar collega’s. That’s it.’

Eenzame generatie

Anneloes is niet de enige die zich vaak alleen voelt. Eenzaamheid is een ‘epidemie van deze tijd’, zo zeggen wetenschappers. Uit een recente publicatie van het Amerikaanse onderzoeksbureau YouGov blijkt dat 22 procent van de millennials geen vrienden heeft – tegenover 15 procent van de babyboomers en 20 procent van de generatie X (onze ouders). 11 procent van de millennials zegt zich ‘altijd eenzaam te voelen’, schrijven de onderzoekers.

Gerine Lodder is is universitair docent aan Tilburg University en doet al jaren onderzoek naar eenzaamheid onder jongeren in Nederland. Ook zij erkent: het is een probleem en iets wat wordt onderschat. ‘We denken vaak: alleen zijn, dat is toch iets voor als je grijs en gerimpeld bent? Maar tussen de 18 en 30 jaar krijg je met veel veranderingen te maken,’ legt Lodder uit. ‘Je gaat weg bij je ouders, op jezelf wonen, een of misschien wel meerdere studies doen, je loopt stages, verhuist een paar keer, krijgt relaties die ook weer uit gaan. Er gebeurt veel in deze periode in je leven.’ Elke verandering betekent dat er vrienden verdwijnen. In het beste geval komen daar weer nieuwe voor in de plaats. In het slechtste geval gebeurt dat niet.

‘Wie moet ik uitnodigen?’

Dat ervoer Leonie (30). Tot haar achttiende woonde ze bij haar ouders in Den Helder, de plek waar ze ook op school zat. Daarna verhuisde ze naar Leeuwarden om daar te studeren en vertrok ze na vier jaar voor haar vriend naar Dronten – of all places. ‘Ik ben hier niet opgegroeid, heb hier niet gestudeerd, dus ken hier niemand. Door mijn verhuizing ben ik ook vriendinnen kwijtgeraakt. Even een wijntje doen in de stad, spontaan koffie drinken… dat doe je niet meer zo snel. Ik merk nu dat dat soort dingen máánden van tevoren worden ingepland. Terwijl ik soms ineens kan bedenken: nú mis ik iemand, nú zou ik wel een vriendin willen spreken.’

En dan komt het. Dat gevoel. ‘Eenzaamheid is voor mij de behoefte aan sociale contacten, maar die niet kunnen vervullen. Als ik in de stad loop en een groep vriendinnen zie, voel ik echt een steek. En een paar weken voordat ik jarig ben, voel ik me al rot. Elk jaar weer hetzelfde liedje: wie moet ik uitnodigen? Ik kom gewoon niet verder dan mijn vriend en mijn ouders. Elke keer is het weer een bevestiging van hoe weinig mensen er in mijn leven zijn.’

Het gevoel dat Leonie omschrijft, is sociale eenzaamheid, zegt Lodder. Dat wil zeggen: je hebt minder mensen om je heen dan je zou willen, of je mist een groep om bij te horen. ‘Jongeren ervaren dat als iets heel negatiefs, want op die leeftijd is je netwerk belangrijker dan ooit en – in het ideale geval – ook groter dan ooit: met vrienden en relaties kun je je identiteit ontwikkelen en leer je jezelf kennen.’

Only the lonely

Er bestaat ook emotionele eenzaamheid, dat betekent dat je een diepgaande relatie mist. Bijvoorbeeld als de band met je moeder voor je gevoel wat oppervlakkig is. Of als je geen relatie hebt terwijl je dat wel zou willen. Daar loopt Jorna (33) tegenaan. ‘Ik heb genoeg vriendinnen, sta midden in het leven. Mensen die me zien, zouden niet denken: zij voelt zich alleen.’ Toch is ze het. Ze mist écht contact met vriendinnen. ‘We sturen elkaar selfies, gaan naar feestjes – maar een goed gesprek zit er niet in. Het zijn ook geen meiden die me een spiegel voorhouden of kritisch tegen me durven te zijn. Het is oppervlakkig.’ Jorna denkt dat het komt omdat ze veeleisender is dan de anderen. En omdat ze geen vriend heeft. Haar vriendinnen wel. ‘Op zondagavond zitten zij met hun lovers op de bank, ik in m’n uppie. En ’s avonds is er niemand die aan mij vraagt: ‘Hoe was je dag?’ Die eenzaamheid doet soms pijn.’

Waarschuwing

Feit: pijn is niet fijn. Maar óók een feit: die pijn is iets natuurlijks. En niet per se slecht – als de eenzaamheid tenminste niet chronisch is. Lodder: ‘Het is een waarschuwingssignaal van ons lijf. De pijn die je voelt, kun je vergelijken met de pijn die we voelen als we bijvoorbeeld onze hand verbranden. Die laat zien: kijk uit, gevaar.’ De ‘eenzaamheidspijn’ (práchtig scrabblewoord trouwens) geeft aan: ga de hort op, ontmoet vrienden, vind een partner. Of, in het geval van emotionele eenzaamheid: doe iets om een band met iemand (ouder, broer, vriendin) te verdiepen. ‘Een mens kan nou eenmaal niet zonder sociale contacten, we gedijen slecht in ons eentje.’

Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan, zegt Leonie. ‘Vroeger op de basisschool kon je nog zeggen: ‘Wat heb jij een mooie trui aan, zullen we vrienden worden?’ Zo werkt het niet in de grotemensenwereld. De levens van veel mensen van mijn leeftijd zitten al vol. Ik ben misschien ook iets minder spontaan. Ik heb het gevoel dat ik er niet zomaar tussenkom bij groepen.’ En daar wordt ze – geeft ze eerlijk toe – behoorlijk onzeker van. ‘Mijn vriend zegt weleens dat ik me meer moet openstellen. En soms denk ik: misschien moet ik er gewoon eens uit, naar een feestje. Maar dat durf ik niet in m’n eentje.’

Lichamelijke gevolgen

Onzekerheid is een van de psychische gevolgen van eenzaamheid, weet klinisch psycholoog Frans Hoogwegt. Hij ziet het bij veel jongeren die hij spreekt in zijn praktijk. ‘Ze gaan aan zichzelf twijfelen: wíllen mensen wel met mij omgaan? Het is een vicieuze cirkel waar je moeilijk uitkomt.’ En dan is er sprake van chronische eenzaamheid, weet Hoogwegt. ‘Dat kan problematisch zijn,’ zegt hij. ‘Vergelijk het met chronische pijn: dat is ook niet goed voor je lijf en geest.’

‘We sturen elkaar selfies, gaan naar feestjes – maar een goed gesprek zit er niet in’

Een van de heftigste gevolgen van langdurige, aanhoudende eenzaamheid is een depressie. Amerikaans onderzoek van tien jaar geleden liet al zien dat eenzaamheid een van de belangrijkste redenen is waarom mensen in een depressie belanden. Daarnaast gaven respondenten die kampten met een depressie toen aan dat ze nóg eenzamer werden door hun negatieve gevoelens. Hoogwegt: ‘Ga maar eens naar een feestje als je onzeker bent. Daar is zelfvertrouwen voor nodig.’ Een 25-jarige vrouw beet een paar weken geleden moedig het spits af op Twitter. ‘Ik zit elke dag alleen’, schreef Nadï uit Nijmegen. ‘Ik wil een netwerk in Nijmegen.’ Ze vergezelde haar tekst met de hashtag #eenzamejongeren, en dat was een gouden zet. Twitter ging los en Nadï kreeg duizenden reacties. Van mensen die haar maatje wel wilden zijn (‘Ik wil koffie met je drinken’), maar ook van lotgenoten.

En al die sociale media dan?

Over Twitter gesproken: hoe kunnen mensen zich alleen voelen met zo veel communicatiemiddelen binnen handbereik? ‘Uit onderzoek blijkt niet dat sociale media per se goed of slecht zijn tegen eenzaamheid,’ stelt Lodder. Ja, ze zorgen ervoor dat je makkelijker contact krijgt, bijvoorbeeld voor de mensen die op zoek zijn naar lotgenoten. Mensen met dezelfde ziekte of LGHBTQ+-mensen die niemand om zich heen hebben met dezelfde geaardheid. Daarnaast zijn de socials vooral een walhalla voor de extravagante mensen die zelf actief posten: gemiddeld gezien voelen zij zich daar minder eenzaam door. Maar dat gaat níet op voor wie op zaterdagavond in haar eentje op de bank zit te scrollen, zoals Anneloes. ‘Als ik in een slechte bui tien minuten op Instagram of Facebook zit, kan ik mezelf in die tien minuten helemaal naar beneden halen. Zo van: zie je nou wel, je bent niet leuk genoeg.’ Lodder zegt daarover: ‘Voor introverte mensen die er passief gebruik van maken, kunnen sociale media zoals Instagram funest zijn omdat ze die levens vergelijken met dat van zichzelf.’

Kunnen we het nog wel?

Daar komt nog bij dat we door sociale media wellicht minder hebben leren communiceren in real life. ‘Als je jong bent, leer je bepaalde vaardigheden,’ stelt psycholoog Hoogwegt. ‘Op school, van je ouders, bij je vrienden. Maar millennials zijn opgegroeid met dat apparaatje in hun hand. Het is makkelijker om te praten via je scherm dan dat je iemand tijdens een gesprek in de ogen kijkt. Ik vraag me af: kunnen we het nog wel zoals vroeger?’ Toch is niet te stellen dat we nu eenzamer zijn dan pakweg tien, twintig jaar geleden. Daar is (nog) niet genoeg onderzoek naar gedaan. De samenleving is individualistisch en millennials leggen de lat voor zichzelf hoog, maar, zegt Lodder: ‘Dat is niet per se een probleem, het betekent niet automatisch dat daardoor de eenzaamheid groter is dan ooit.’ Er is ook onderzoek gedaan naar eenzaamheid in andere landen, waar het ‘wij-gevoel’ groter is en families meer samenleven. Daar bleek het aantal eenzame mensen niet per se minder.

Leuker, beter, mooier

Het is bovendien iets persoonlijks, weet Hoogwegt. ‘De een is tevreden met drie vrienden, de ander wil minimaal vijf groepen om mee te kunnen feesten.’ Wel ziet ook hij dat jongeren anno 2019 de lat hoog leggen voor hun sociale leven. Het moet altijd leuker, beter, mooier, grappiger, spannender. Anneloes: ‘Er zijn mensen die ik ‘vaag’ ken van vroeger. Als ik hun levens bijhoud op Instagram, zie ik een drankje hier, stapavond daar, strand- wandeling, etentje, buitenlandtripje… En elke keer met een andere vriend of vriendin. Ik zou dat niet aankunnen, zo veel.’ Of je sociale antennes goed staan afgesteld, heeft te maken met of het je is aangeleerd (denk aan je ouders, school) en of je het kúnt. Sociale intelligentie noemen ze dat in de wetenschap. ‘Er zijn gewoon mensen die geen of minder aanleg hebben voor het onderhouden van vriendschappen en relaties. En er zijn mensen die om andere redenen niet altijd mee kunnen komen met onze snelle maatschappij.’ Daar kan Leonie deels over meepraten. Ze heeft een bindweefselaandoening en is daardoor vaak moe en heeft veel pijn. ‘Mijn leven is niet zo perfect als dat van anderen,’ zegt ze. ‘Niet zo Instagramproof. Dat schrikt mensen soms af.

Eenzaamheid is een van de belangrijkste redenen waarom mensen in een depressie belanden.

Het kan ingewikkeld zijn om om te gaan met iemand met een slechtere gezondheid. Ik kan me voorstellen dat mensen denken: te veel gedoe, laat maar.’ Maar openheid helpt, voelt Leonie. Lang leve #eenzamejongeren. ‘De afgelopen tijd heb ik een transformatie ondergaan. Ik ben gestopt met mezelf naar beneden halen omdat ik me soms alleen voel. Maar ik besef ook: het is iets wat we onszelf opleggen. Het leven moet gevuld zijn met leuke dingen en mensen.’ Anneloes: ‘Ik probeer mijn eenzaamheid niet te koppelen aan mijn karakter. Niet denken: ik ben eenzaam dús geen leuk persoon. Dat werkt.’ Bovendien focust ze zich op de mensen die er wél zijn. ‘Ik investeer liever écht in twee vriendinnen, dan dat ik vier groepen heb vol oppervlakkige vriendschappen.’

Stap één

Erkennen dat je soms eenzaam bent is al een grote stap, stelt Lodder. ‘Dan luister je naar je lichaam en kun je er ook iets aan doen.’ Dat is om te beginnen: actief dat rotgevoel doorbreken. ‘Dat geldt dan vooral voor mensen die denken: hm, ik heb even niet zo veel contacten meer. Dan moet je zelf in actie komen. Nodig collega’s eens bij je thuis uit voor een etentje, zoek oude vrienden van vroeger op, of richt je op lotgenoten.’ Bij mensen die dat niet durven en zich al langere tijd alleen voelen, is dat moeilijker, erkent Lodder. ‘Dan kun je hulp zoeken, iemand die het negatieve gedachtepatroon in je hoofd kan doorbreken.’ Cognitieve gedragstherapie kan daar goed bij helpen. ‘Maar bij de meeste mensen weten we ook dat de eenzaamheid van voorbijgaande aard is, vooral als ze er actief iets aan doen. En zodra mensen ouder worden, hebben ze lang niet altijd meer zo’n behoefte aan een groot en breed netwerk en wordt de eenzaamheid vanzelf minder. Het blijft iets persoonlijks natuurlijk, maar vaak heb je dan aan een paar fijne mensen in je leven genoeg.’

LEES OOK:

  • Wat als je zin hebt om iets leuks te doen met anderen, maar er is niemand in de buurt die daar tijd voor heeft? Dan plaats je een oproepje op het VIVA-forum, ga je naar de bff-functie van Bumble of schrijf je je in op Go mingle.Althans, déden we dat maar. Helaas zit er nog altijd een enorm taboe op eenzaamheid en kiezen we er in de meeste gevallen voor om dan maar thuis te blijven. Vanaf 1 oktober gaat de Week tegen Eenzaamheid van start, waarmee extra aandacht wordt gevraagd voor dit thema. Lees hier wat jij kunt doen.

Op de hoogte blijven van de leukste artikelen en winacties? Schrijf je in voor de VIVA-nieuwsbrief.