Piekeren in bed: waarom lijken de dingen ’s nachts erger dan overdag?

piekeren

Onzekere tijden geven zorgen en we piekeren wat af – vooral ’s nachts. Hoe kan dat, en hoe komt het dat tijdens het piekeren in bed de dingen ’s nachts vaak groter lijken? Onze collega’s van Nu.nl stelde vijf vragen aan hersenwetenschapper Erik Scherder.

Waarom piekeren we eigenlijk?

“Het waarom van tobben is niet helemaal duidelijk. Piekeren is waarschijnlijk een reactie op onzekerheid. Van nature zijn we geneigd oplossingen te zoeken voor problemen. Op zich niks mis mee. Het wordt pas vervelend als je blijft hangen bij een negatieve gedachte en daar niet meer van loskomt, als we in de piekerstand terechtkomen.”

Hoe raken we in de piekerstand?

“Dat heeft te maken met twee netwerken in ons brein. Ten eerste het defaultnetwerk, een soort ontfocusnetwerk op het niveau van ons onderbewustzijn waarin de creativiteit, het probleemoplossend vermogen en de mate waarin we bewust zijn van onze eigen gedachten gelegen zijn. In rust gaat het defaultnetwerk ‘aan’. Vandaar dat je vaak onder de douche de beste ideeën krijgt of oplossingen bedenkt.”

“Maar vlak bij het defaultnetwerk in onze hersenen bevindt zich een ander netwerk waar bijvoorbeeld schuldgevoel en zelfreflectie gelegen zijn. Die twee netwerken komen bij piekeren met elkaar in contact. De systemen gaan nauw samenwerken. Met andere woorden: het defaultnetwerk zorgt ervoor dat je wat begint te dagdromen, maar koppelt het aan dat andere systeem dat er een negatieve lading aan geeft.”

“Als ik overdag hoofdpijn heb, heb ik gewoon hoofdpijn. Maar als ik ’s nachts hoofdpijn heb, denk ik meteen dat ik een hersentumor heb.” – Erik Scherder, hersenwetenschapper

Waarom piekeren we vooral ’s nachts?

“’s Nachts daalt de bloeddruk, vertraagt de ademhaling en komen er allerlei hormonale processen op gang die ervoor zorgen dat je tot rust komt, zodat je kunt slapen. Ook het brein krijgt rust en dat betekent dat het defaultnetwerk wordt geactiveerd. Contact met het negatieve netwerk ligt dan sneller op de loer.”

Waarom lijken de dingen ’s nachts erger dan overdag?

“Dat komt doordat het deel in de hersenen waar onze emoties en gedachten gereguleerd worden, ’s nachts óók minder actief wordt, anders zou je niet kunnen slapen. Dat zorgt ervoor dat de controle op angstgebieden een stuk minder is. De rem is eraf. Daardoor lijken problemen en angsten ’s nachts veel groter dan overdag.”

“Bewegen is het brein masseren.” Erik Scherder, hersenwetenschapper

“Iedereen herkent het. Ik ook. Als ik overdag hoofdpijn heb, heb ik gewoon hoofdpijn. Maar als ik ’s nachts hoofdpijn heb, denk ik meteen dat ik een hersentumor heb.”

Wat kunnen we doen tegen piekeren?

“Er is een interessante studie gedaan naar wandelen in de natuur en piekeren. Regelmatig wandelen in het bos of een andere natuurlijke omgeving, blijkt het piekergedrag aanzienlijk te verminderen. De natuur brengt je systeem tot rust, onder meer door natuurlijke geluiden. En het wandelen zorgt voor een betere doorbloeding, ook van het brein. Bewegen is het brein masseren.”

“Studies onder zowel jonge als oudere mensen die inactief waren en meer gingen bewegen, tonen aan dat beweging verschillende hersenfuncties verbetert. Met name het controleren van je impulsen, het filteren van wat relevante en irrelevante informatie is, zorgt ervoor dat je beter kunt schiften tussen dingen die er wél en niet toe doen: je kunt beter relativeren. Een belangrijke eigenschap om de negatieve gedachtestroom die piekeren met zich meebrengt, een halt toe te roepen.”

Lees ook: Urenlang wakker door piekeren? Probeer dan dit trucje

Professor Erik Scherder is klinisch psycholoog en hersenwetenschapper aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Tekst door Dorien Dijkhuis via Nu.nl