Waarom de Brangelina-breuk zo lekker voelt

brangelina uit elkaar

Het was hét nieuws van de dag, vorige week dinsdag. Joh, van het jáár. Brad Pitt en Angelina Jolie gaan scheiden. De media draaien sindsdien overuren: van grondige analyses tot de meningen van BN’ers. En ja, ook journalist Esma Linnemann klikt daarop. Maar vraagt zich tegelijkertijd af: waarom smullen we zo van deze publieke, maar niet minder pijnlijke break-up?

Toen ik vorige week het nieuws van De Scheiding vernam – via een BBC-alert, jawel – was mijn eerste gedachte: dit is huge. Dit worden lange verhalen in bladen en kranten, van The New York Times tot De Leeuwarder Courant. Mijn tweede gedachte was eigenlijk meer een gevoel. Een lekker gevoel, vergelijkbaar met de sensatie van een eerste hap uit een Big Mac. Twee mensen gaan scheiden, en ik voelde me daar heel goed bij.

Kims underboob

En dat terwijl ik mezelf als het soort vrouw beschouw dat praat over Brexit, de vluchtelingencrisis, de verkiezingsstrijd in de Verenigde Staten. Maar net zo gevoelig ben ik soms voor de geneugten van celebrity-nieuws. Ik struin de homepage van The Daily Mail af en klik op plaatjes van Kim Kardashian ‘flashing her underboob’. Op vakantie blader ik lustig door lokale roddelbodes als Voici en Hola, om me tegoed te doen aan de misère van mediterrane sterren. Maar ook serieuze media duiken steeds vaker in de privélevens van sterren. Weliswaar verpakt in spitsvondige meta-analyses, maar toch. De Volkskrant wijdde een hele pagina aan Brangelina; een requiem voor een ijzersterk merk. En in het radioprogramma Brainwash Radio koppelde schrijfster Niña Weijers de val van Brangelina aan het ‘ontmaskeringsdenken’ en de Franse filosoof Paul Ricoeur. Scheidingsnieuws was nog nooit zo highbrow.

Leedvermaak

Weijers liet ook het woord ‘leedvermaak’ vallen. Leedvermaak, of mooier: schadenfreude. Dat is het plezier in de pijn van anderen. Een emotie die door Japanse onderzoekers in 2009 werd gelokaliseerd in ons lijf. Bij schadenfreude wordt het striatum actief, een deel van het brein dat betrokken is bij beloning. Schadenfreude voelt dus goed, vergelijkbaar met het eten van je lievelingsmaaltijd. Het heeft volgens wetenschappers ook een evolutionaire functie. De wereld is een plek van keiharde competitie, zowel om te overleven als om je voort te planten. Een voortdurende strijd om geld en sex dus. ‘Elke tegenslag van de een, is in feite een kans voor de ander,’ betoogt Richard Smith, psychiater en auteur van ‘Joy of Pain’, in het magazine The Scientific American.

Net goed

Op leedvermaak rust een taboe: de meeste mensen snijden nog liever hun tong af dan dat ze moeten toegeven hoe heerlijk ze het vinden dat die perfecte bodypump-lerares opeens lijdt aan een dikmakende schildklierafwijking. Of dat de patserige buurman zijn BMW in de prak heeft gereden.
Toen hoogleraar en sociaal psycholoog Wilco van Dijk, gespecialiseerd in schadenfreude, vorig jaar te gast was in het praatprogramma ‘OBA Live’, was dit taboe pijnlijk voelbaar. De presentatrice vroeg de andere tafelgasten wanneer zij voor het laatst leedvermaak hadden gevoeld, en opeens kon niemand zich iets herinneren. Daarop onderbrak Wilco van Dijk de awkward situatie maar met een veilig voorbeeld: de 6-1 nederlaag van Brazilië tegen Duitsland waar hij stiekem van had genoten.
Volgens Van Dijk, die samen met collega’s tien jaar lang onderzoek deed naar schadenfreude, is niet elke situatie even gevoelig voor leedvermaak. De formule werkt grofweg als volgt: hoe lager je zelfvertrouwen, hoe hoger je leedvermaak. Als je je daarbij bedreigd voelt door die persoon, dan neemt het leedvermaak toe. En we verkneukelen ons al helemáál als de gevallen persoon veel succes of rijkdom geniet, iets wat wij niet eerlijk vinden.

Brrr, een sterke vrouw

Zie daar: de verklaring voor alle aandacht aan deze monsterscheiding. Want hoe eerlijk is het eigenlijk om zo puissant rijk te zijn en maar liefst vijf villa’s te bezitten, terwijl anderen de grootst mogelijke moeite hebben om een lullig hypotheekje af te lossen? Hoe rechtvaardig is het dat foto’s van onze schattige kinderen slechts een handjevol likes krijgen op Facebook,  terwijl de familiekiekjes van Brad en Angelina miljoenen dollars opleveren? Dan het zelfvertrouwen: Angelina Jolie heeft volle lippen, prachtige ogen en eindeloze benen, die ze stijlvol flasht in een glimmende Givenchy-jurk. En wat hebben wij? Maatje 42, geperst in een verwassen H&M-jurkje. Brad roept al sinds de befaamde Levi’s-reclame vergelijkbare gevoelens van jaloezie en haat op, met name bij kalende mannen met een buikje.
Tot slot de dreiging; die gaat vooral uit naar Jolie. Angelina is een onafhankelijke vrouw die zich weigert te plooien naar een traditioneel rolpatroon. Ze gebruikt haar uiterlijk én haar intelligentie om te krijgen wat ze wil, een combinatie die kortsluiting – of cognitieve dissonantie – veroorzaakt in het brein van velen. Je kunt niet én hot as hell zijn, én zes kinderen opvoeden, én een politieke carrière nastreven. In de scheiding zien velen dan ook het lesje dat Jolie allang had moeten leren: you can’t have it all.
En wie zijn de mensen die op de berichten uit het Brad-kamp én het Angie-kamp blijven klikken? Wij dus: onzekere mensen die zich snel bedreigd voelen door het succes van anderen, leer ik uit het wetenschappelijk onderzoek. Als dat zo is, dan behoor ik tot een sneu ras. Zelfs egels en zeebaarsjes zijn nog niet zo flauw als de mens. En als die al schadenfreude voelen, verstoppen ze hun ware emotie niet onder een highbrow meta-laag.

Kijk naar jezelf

Nee, je hoeft nu niet meteen je roddelbladen ritueel te verbranden: schadenfreude is niet per se kwalijk, benadrukken wetenschappers. Lezen over de cellulite van Khloe Kardashian, maakt je niet een slecht mens. Maar leedvermaak wordt wél gevaarlijk in groepsverband. In een groep valt het individu vaak helemaal weg en verlekkeren mensen zich en masse aan de pijn van de aartsrivaal. Dit soort sentimenten leggen de voedingsbodem voor bloedige burgeroorlogen, voor genocides. Leedvermaak is dan ook een gevoel om te blijven monitoren, bij anderen én bij jezelf. Wie dat doet, krijgt meteen meer zelfinzicht: waarom voel jíj je zo bedreigd, dat je geniet van andermans pijn?

Goed gezegd

Het verstandige laatste woord komt trouwens van Adele. “Ik gun ze het beste,” zei ze vorige week toen ze door Aceshowbiz werd gevraagd naar haar mening over Brangelina. “Maar het kan me niets schelen. En ik denk dat het hen ook niets kan schelen wat wij er allemaal over te zeggen hebben. Het is belachelijk dat dit voorpaginanieuws is.” Geen dure woorden, geen analyse. Wel een ontnuchterende waarheid over ‘nieuws’, dat feitelijk wreedheid is.

In Shownieuws vorige week: Brad zou woest zijn op Angelina.

Jessica heeft een zwak voor (salsa)dansen, gekke taalfeitjes en de Spaanse cultuur. Voor VIVA schrijft ze over human interest, entertainment, reizen, liefde, seks, eten en al het andere wat haar bezighoudt.