Ayahuasca: wat is het en werkt het echt?

ayahuasca

Aya-wáttes?! Ayahuasca, een hallucinerend middel heftiger dan LSD. Je neemt het onder begeleiding, het schijnt je massa’s zelfinzicht te geven en volgens sommigen zelfs effectiever te zijn dan jaren therapie. Het is bekend geworden als spiritueel uitje dat je op reis maakt, bijvoorbeeld in Peru, maar inmiddels worden ook in Nederland ayahuasca-ceremonies georganiseerd. Journalist Yvette Bax (34) is nieuwsgierig en besluit het zelf te proberen.

Ik voel niks. Hoe kan dat nou? Er is toch zeker al drie kwartier verstreken. Ik kijk naar de vijf anderen met wie ik ben, we liggen allemaal op een matrasje. Niemand kent elkaar, en we weten elkaars motieven om hier te zijn niet. Het is een random gezelschap. Tot mijn grote opluchting geen overduidelijke zweefhippies, noch doorgewinterde drugskikkers. Naast me ligt fotograaf Eunice (39) rustig met haar ogen dicht. Verderop ligt Steven (31), een hoogblonde dierenarts uit Alkmaar, met zijn hoofd heen en weer te deinen. Zijn buurvrouw Rosa (36), een recht-voor-zijn-raap horeca-onderneemster uit Amsterdam, draait en mompelt een beetje. Tegenover me ligt thuisblijfmoeder Barbara (45) uit Haarlem, ze staart glazig voor zich uit, terwijl de Rotterdamse studente Sanne (26) zacht begint te grommen. Dit is met stip op één mijn meest vreemde logeerpartijtje ooit, hier op zolder bij ‘sjamaan’ (“Ik noem mezelf liever facilitator”) Miguel Ito van Ayamama. Overal branden kaarsen, er staat een Oosters muziekje op en het ruikt naar salie en wierook. Ieder heeft zich afzonderlijk aangemeld voor dit nachtje doorhalen. En doorhalen is het, want een gemiddelde ayahuasca trip duurt zes tot acht uur. En krijg je last van – veel voorkomende – bijwerkingen als overgeven of diarree, of zie je duistere dingen? Tough luck. Er is niets wat je uit de trip kan halen: innemen betekent de rit uitzitten.

Jaren therapie in één nacht

Sanne begint harder te grommen en Barbara onverstaanbare kreten uit te slaan. En dan ineens, vanuit de hoek rechts van mij, komen de eerste braakgeluiden. Eén, twee, drie keer achter elkaar geeft Steven over. Ik voel niks. Terwijl ik normaal juist sterk op drugs en medicijnen reageer. Door morfine die me ooit in het ziekenhuis is toegediend, meende ik dat er allemaal giftige slangen in mijn buik zaten en trokken er Aziatische animatiepoppetjes aan mijn oogleden. En die ene keer XTC was ook alles behalve aangenaam. Toen een vriend – een nuchtere internetondernemer – mij een paar jaar geleden voor het eerst over ayahuasca vertelde, was mijn eerste reactie: niets voor mij. Terwijl ik toch een thrillseeker ben. Waar avontuur is, daar ben ik. Een handige eigenschap voor een (reis)journalist, want dat levert de beste verhalen op. Maar hallucineren? Thanks, but no thanks. Paddo’s of truffels uit de smart shop? Al mijn vrienden hebben het geprobeerd, maar ik péinsde er niet over.

Maar door ayahuasca krijg je zelfinzichten, zei die vriend. Er gaan kwartjes vallen, je ziet bepaalde patronen in je leven ineens haarscherp waardoor je ze kunt doorbreken, zei een ander. Beiden wilden het eenmalig proberen, maar zijn inmiddels een aantal ceremonies verder. Waar kwam deze hype ineens vandaan? Ik ging me erin verdiepen. Bekeek documentaires en las verschillende artikelen, waarin onder andere wordt verkondigd dat het effectief zou zijn bij de verwerking van verdriet en zelfs trauma’s, omdat er nieuwe neurologische verbindingen zouden worden gelegd in je hersenen. Dat het kan helpen als afkickmiddel voor verslaafden. Sommige ervaringsdeskundigen zeggen dat één nacht ayahuasca gelijkstaat aan jaren therapie bij een psycholoog.

‘Mijn collega zag zwarte zeeën waarin menselijke gezichten verdwenen’

Inmiddels was ik dusdanig nieuwsgierig geworden dat ik besloot het toch ook te willen proberen. Al werd ik vooraf nog wel gewaarschuwd door collega Petra. Zij dronk ayahuasca in de Santo Daime kerk in Amsterdam, waar het gebruik door de overheid gedoogd wordt omdat het onderdeel is van een religieuze belijdenis. Voor haar was dit eens, maar nooit weer. “Ik zag zwarte zeeën waarin menselijke gezichten verdwenen. Het was verschrikkelijk beangstigend en ben er een aantal weken volledig door van slag geweest.” Petra vindt de ontwikkeling dat steeds meer mensen ayahuasca gebruiken, dan ook verontrustend. “Het is alles behalve een recreatieve drug en je hoeft niet perse gebaat te zijn bij wat je voorgeschoteld krijgt. Wat je door ayahuasca ook ziet of meemaakt, is hoe dan ook enorm heftig.”

De Stem

Nog steeds voel ik niks. Hoe kan dat nou? Of… Wacht… Langzaam trekt er een warmte door mijn benen, naar mijn voeten, en dan naar boven. Het voelt alsof ik op een tropisch strand lig te zonnen. Ik word rozig en het lijkt of iemand me zachtjes heen en weer wiegt. Een intense moeheid overvalt me en dan dommel ik bijna in slaap. Tot ik dat ineens besef en me ertegen verzet. Ho eens, ik heb me toch niet wekenlang op deze nacht voorbereid, zowel mentaal als fysiek met een streng dieet, om dan op het moment suprême in slaap te vallen? Dat ik morgenochtend wakker word, iedereen een bijzondere ervaring heeft gehad en ik zeg: nou, ik heb heerlijk geslapen hoor jongens. Dáág, dát laat ik niet gebeuren. Ik probeer me te onttrekken aan mijn roes door rechtop te gaan zitten en mijn ogen open te doen. Op dat moment hoor ik ineens De Stem. “Je moet slapen, je bent moe.” Heh, wat? Wat krijgen we nou? Wie praat er tegen me? Ik kijk om me heen, en het is duidelijk dat niemand anders het gehoord heeft. Is het mijn inner voice? Ik heb geen idee. Dit is raarrrr. Dan nog een keer: “Je moet slapen, je bent moe.” Ik word toegesproken als een kind door haar moeder. Dan ga ik de discussie aan met deze stem in mijn hoofd. “Nee, ik wil niet slapen. Ik wil inzichten.” “Je moet slapen. Je bent altijd maar aan het rennen en je rust nooit genoeg uit.” “Neehee,” jengel ik, “ik ga niet sla…”

BWUUHHH hoor ik keihard naast me, en schrik wakker. Mijn buurvrouw Eunice gaat meerdere malen vol over haar nek. Nadat ze klaar is met overgeven verschoont Miguel het zakje in haar emmer. Een activiteit die hem de hele nacht bezig zal houden. Shit, heb ik toch geslapen? Geen idee hoe lang, ik ben elk tijdsbesef kwijt. Ik kijk om me heen: iedereen lijkt in een soort trance te verkeren. Barbara huilt, Rosa kruipt en kronkelt over de grond. Waar ben ik in godsnaam in beland?
Dan rinkelt Miguel met een bel en deelt ons mede dat de bar weer geopend is. Degenen die willen, mogen een tweede glaasje komen halen. Ik ben er als de kippen bij. No way dat ik een nacht als deze ga verslapen, ik wil actie. Ik klok de dikke bruine drab – thee getrokken van twee verschillende planten (lianen) uit de Amazone – snel achterover en ga weer op mijn matrasje liggen. Er was me verteld dat de drank supersmerig was, maar ik vind ’m prima te doen. Ik meen zelfs een vleugje salmiak te proeven. “De smaak is goed uitgevallen deze keer,” aldus Miguel.

‘En dan hang ik zelf ineens boven de wc’

Ik voel me nog warmer worden en begin mooie geometrische figuren in allerlei kleuren te zien die een prachtig dansend geheel vormen met de muziek die opstaat. Wauw, dit is reuzeleuk vermaak, denk ik. Totdat er een golf van misselijkheid in me opkomt. En dan hang ik ineens zelf boven mijn emmer. Wanneer ik alles eruit heb gegooid, is De Stem er weer. Een stuk luider en helderder dan daarvoor. “Je hebt te hoge verwachtingen,” zegt ie. Hè, wat? Waar heb je het over? “In een relatie. Heb je te hoge verwachtingen. Dat is ook de hoofdreden waarom je laatste relatie niet werkte. Je had te hoge verwachtingen, en werd daardoor continu teleurgesteld. Je schetst zelf al een beeld van hoe je het hebben wil – niemand kan daaraan voldoen.” Ineens zie ik alles kraak- maar dan ook kraakhelder. Verdomme, dit klopt!

Eén grote grap

De Stem blijft praten, non stop. Vertelt me wie en wat er belangrijk is in mijn leven. Wat ik wel en niet moet doen, en waarom. Het is het begin van een urenlange eh.. ‘conversatie’. Volledig schizofreen, inderdaad. En alsof dat nog niet gek genoeg is, word ik ook nog eens voor de gek gehouden. Nou já! Zoals bijvoorbeeld net nadat De Stem me meldde dat ik te weinig focus heb. Dat ik me te veel laat afleiden, te extern en versplinterd leef en daardoor zo moe ben. “FOCUS FOCUS FOCUS,” hoor ik luid en duidelijk. Waarna ik prompt bij elk geluidje dat ik om me heen hoor, tóch opkijk om te zien wat er gebeurt. Waarop mijn vragen niet meer beantwoord worden en ik niks meer hoor. Ik word ongeduldig en roep: “Hallooo, waar ben je nou?” Niks. Ik kijk weer op omdat iemand mompelt. En ineens valt het kwartje: natuurlijk, ik moet me focussen, daarom hoor ik niks meer. Ik trek mijn vest over mijn hoofd heen en hou mijn ogen gesloten. Dan hoor ik: “Zie je, als je focust en vaker naar binnen keert, krijg je de antwoorden waar je naar op zoek bent.” Ik moet keihard lachen. Deze Stem is echt een moeder die me een lesje leert. Wat een grap dit!

Niet veel later gebeurt het weer. Ik vraag waarom ik zomaar allemaal inzichten krijg, zonder dat ik nare dingen ervaar. Want uit mijn research weet ik: de inzichten komen meestal niet zonder slag of stoot. Veel mensen komen oog in oog te staan met (hun eigen) demonen, geen prettige ervaring. Ik vraag daarom of mijn portie later in de nacht nog zal komen, het antwoord is: nee. Ik slaak een zucht van opluchting. “Dat is fijn, dank je,” zeg ik terug. “Ik wil liever ook niet hallucineren of dingen zien die er niet zijn,”voeg ik daar nog aan toe.

‘Wellicht staan er onderaan de trap demonen op me te wachten’

Als ik even later naar de wc moet, op een andere verdieping, word ik ineens bang. De ruimte waar ik ben, waar Miguel ons in de gaten houdt, voelt veilig. Maar wat zal er gebeuren als ik die verlaat? Wellicht staan er onder aan de trap toch demonen op me te wachten. Ik wil niet gaan, maar moet zo nodig plassen dat ik geen keus heb. Ik tref geen demonen onderaan de trap. Fjoew, dat scheelt. Maar dan zie ik nog een hindernis. Ik wil om de hoek van het toilet mijn handen wassen, en daarvoor moet ik langs een groot Jezusbeeld. Wat nou als die tegen me gaat praten? Daar heb ik écht geen zin in. Een hele tijd zit ik te dubben op het toilet. Zal ik wel of niet langs het beeld lopen? Ik besluit me er uiteindelijk aan over te geven. Als Jezus mij iets te zeggen heeft, zal het wel belangrijk zijn, en dan moet ik daar maar naar luisteren. Hoppa. Voorzichtig steek ik mijn hoofd om de hoek – ik zie het beeld, maar er gebeurt niets. Alles in de kamer ziet er eigenlijk precies hetzelfde uit als eerder op die dag, toen ik ’m in nuchtere staat bekeek. Dat is ook raar. Ik was mijn handen en ga voor Jezus staan. Niets. Ik ga links van het beeld staan, dan rechts. Buig voorover en kijk hem diep in de ogen aan. Niets. Nou ja zeg. Ook saai. Ik maak helemaal geen heftige of rare dingen mee, bedenk ik ineens. “Waarom praatte Jezus niet tegen me?” vraag ik enigszins beledigd, terwijl ik de trap weer oploop. En dan krijg ik er genadeloos van langs. “Zie je nou?! Jij verwacht te veel! Ik geef je precíés wat je wil: inzichten, zonder hallucinaties, zonder narigheid. Je wilde niet dat Jezus tegen je ging praten, en dus praatte hij niet tegen je. En dan nóg is het niet goed genoeg. Verlang je toch naar meer. Een rupsje-nooit-genoeg, dat ben je!” Oeps. My bad.

One too many

Boven biedt Miguel me een derde glaasje aan. Waarom niet, denk ik. Ik vertrouw erop dat er geen nare dingen zullen komen, dus ik ga graag nog dieper ‘het gesprek’ aan. Weer krijg ik overal antwoord op, op twee – prangende – vragen na. Hoezeer ik me ook concentreer, het blijft stil. Geërgerd roep ik Miguel erbij. “Sommige dingen behoor je niet al te weten, omdat het proces om bij het antwoord te komen belangrijk voor je is.” Tsss, dát accepteer ik niet. Er moet toch wel iéts los te peuteren zijn. En dus stel ik dezelfde vraag op wel honderd verschillende manieren, maar het blijft stil. Ik vraag Miguel om nog een glas, dat zal helpen. Voor de vierde keer klok ik het goedje weg, dat ineens totaal niet meer naar salmiak smaakt, maar vies en bitter is. Ik ga weer op mijn matras liggen, stel nogmaals dezelfde vragen, en het enige wat ik daarna hoor, heel zachtjes en vanuit de verte, is: “Rupsje-nooit-genoeg…” En dan is De Stem weg. Ik voel dat ie mijn lijf verlaat en niet meer terug zal komen. Iedereen om me heen is inmiddels al lang en breed aan het ontnuchteren (zij hebben het, zoals gebruikelijk is, bij twee glazen gehouden) en gaan met z’n allen beneden soep eten. Terwijl ik boven opnieuw een dansshow van kleurrijke geometrische figuren krijg voorgeschoteld, waar ik totaal geen zin in heb. Ik wil ook mee naar beneden soep eten en horen wat de anderen hebben meegemaakt. Maar de dansende figuren dwingen me te blijven liggen. En mijn laatste lesje is daarmee geleerd. Als iedereen een hele tijd later al lang aan het slapen is, space ik nog lang, héél lang door.

‘Rosa heeft een flinke poos diarree-end op het toilet doorgebracht, maar voelde zich wel één met het universum’

De volgende middag, terwijl we van Miguel een heerlijke brunch voorgezet krijgen, hoor ik alsnog de ervaringen van de anderen. Steven had het enorm zwaar, en is nog steeds volledig ontdaan. Hij ervoer dat hij doodging en dacht dat-ie nooit meer uit de duisternis zou komen. “Ik ben nog nooit zó bang geweest. Maar toch voel ik me nu lichter, alsof er een last van mijn schouders is gevallen.” Rosa heeft een flinke poos diarree-end op het toilet doorgebracht, maar voelde zich wel één met het universum en vond dat een geweldige ervaring. Eunice is de enige die al vaker ayahuasca heeft genomen. Voor haar was dit de vijfde keer, ze zegt dat ze elke keer wat nieuws leert. “Vannacht veranderde ik in een adelaar en vloog de wereld over. Ik voelde me intens gelukkig, tot ik werd overvallen door een enorme leegte en eenzaamheid, omdat ik erachter kwam dat ik maar blééf vliegen omdat ik geen nest heb. Daarom heb ik nu, op mijn 39e, besloten dat ik toch nog moeder wil worden.” Even later vertelt ze dat ayahuasca haar van haar alcoholverslaving heeft afgeholpen. “Zonder ayahuasca was ik nu dood geweest. Ik was altijd dronken en belandde daardoor regelmatig in erge problemen. Black-outs, ongelukken, noem maar op. Ik heb meerdere malen in rehab gezeten, maar zonder resultaat. Sinds mijn eerste ayahuasca-ervaring is mijn leven volledig veranderd. Ik zag in hoe destructief mijn verslaving was, en heb daarna geen druppel alcohol meer aangeraakt. Door de inzichten die ik heb gekregen ben ik een beter persoon geworden.”

Dan ineens voel ik me weer licht worden in mijn hoofd. De ayahuasca is blijkbaar nog steeds niet helemaal uitgewerkt. Wat een heftig spul. (Wie neemt er dan ook viér glazen?!) Ik overdenk mijn ervaring. Ik ben niet ineens een beter mens geworden, maar ik heb zeker belangrijke (zelf)inzichten gekregen en ben blij dat ik het gedaan heb. Of ik het nog eens zal doen? Geen idee.

Dan valt mijn blik op Jezus, die nog steeds niks zegt. Tóch jammer, denk ik onverbeterlijk. Het was wel een goed verhaal geweest, een Ted-Talk van Jezus. Ik moet lachen. Wat een nacht.

Aya-wattes?

Ayahuasca is een thee, getrokken van twee verschillende planten (lianen) uit de Amazone. Aan ayahuasca wordt onder meer toebedicht dat het een bijdrage kan leveren aan de verwerking en herprogrammering van traumatische ervaringen, vergelijkbaar met de therapie EMDR.
De belangrijkste werkzame stof in ayahuasca is DMT: één van de heftigste hallucinogenen die er bestaan. Kenners noemen LSD en paddo’s peanuts vergeleken met ayahuasca.
Het gebruik van ayahuasca neemt wereldwijd steeds meer toe. Omdat het verboden is, zijn er geen officiële cijfers over te vinden, maar in de Amazone zijn de ayahuasca-reizen – waarbij je het met een sjamaan aldaar inneemt in de jungle – steeds vaker volgeboekt.
Ook Floor van Bakkum van drugskenniscentrum Jellinek signaleert een toename. Al gaat het in Nederland om een kleine groep. Zij schat dat het gaat om enkele honderden ‘gebruikers’. Gezondheidsrisico’s zijn er volgens haar niet. Behalve dan dat je er (tijdelijk) van in de war kunt raken. “Ayahuasca is niet verslavend. Daarvoor is het simpelweg te heftig. Alleen als je heel angstig bent of een familiegeschiedenis van psychische aandoeningen hebt, kun je je er beter niet aan wagen,” aldus Van Bakkum.

Meer over ayahuasca lees je in VIVA 1. Het blad ligt nu in de winkels, of kun je hier online bestellen. Je kunt het artikel over ayahuasce ook lezen via Blendle

Tekst: Yvette Bax
Beeld: iStock

Jessica heeft een zwak voor (salsa)dansen, gekke taalfeitjes en de Spaanse cultuur. Voor VIVA schrijft ze over human interest, entertainment, reizen, liefde, seks, eten en al het andere wat haar bezighoudt.