Het is World Sexual Health Day: waarom denken we zo laks over soa’s?

Geen condoom onenightstand

Het is vandaag World Sexual Health Day. Deze dag, die in 2010 het leven geroepen werd door de World Association for Sexual Health, is hét moment om stil te staan bij het belang van veilig vrijen. Toch lijkt dit ons steeds minder te schelen: waar onveilige seks twintig jaar geleden not done was, blijven condooms anno 2018 steeds vaker in de verpakking. Met alle gevolgen van dien: de soaklinieken zitten overvol en dat terwijl vooral chlamydia gevaarlijke gevolgen kan hebben. Vanwaar die lakse houding?

Tekst: Amanda van Schaik

Linde (22) houdt van seks, maar niet van condooms. Ze heeft de afgelopen jaren vaste sekspartners gehad, een stuk of zes, niets serieus en twee keer een condoom gebruikt. ‘Mijn eerste keer was met mijn toenmalige vriend, die ook maagd was. Ik was aan de pil dus een condoom was niet noodzakelijk. Tegen de tijd dat die relatie uitging, was zonder bescherming seksen een gewoonte geworden. Ik ontmoet mannen via de studentenvereniging, dan weet ik wel zo ongeveer wat voor vlees ik in de kuip heb. De echte sletten laat ik links liggen. Een van m’n scharrels stond erop om condooms te gebruiken. Ik vond dat echt gedoe, dat geklooi met die rubbertjes, het doorbrak de flow. Maar de rest repte er met geen woord over. Ik ook niet. Het komt niet in me op.’ Maar is ze dan niet bang voor een soa? ‘Als ik eenmaal aan het vrijen ben, ben ik in het moment en denk ik niet na over wat voor ziektes iemand met zich meedraagt.’

Casual seks zonder condoom: 33% van de Nederlanders tot 34 jaar deed het onveilig met hun laatste losse partner. Dit blijkt uit grootschalig onderzoek van Kenniscentrum Seksualiteit Rutgers dat vorig jaar is uitgevoerd. Een studie uit 2007 laat zien dat onveilige seks toen uitzonderlijker was: tien jaar geleden gebruikte 14% geen condoom tijdens seks met een losse partner. Hoewel deze twee onderzoeken niet exact vergelijkbaar zijn door het gebruik van verschillende onderzoeksmethoden, is het verschil erg opvallend en lijken deze cijfers een daling in condoomgebruik te impliceren. Met alle risico’s van dien op soa’s en hiv.

Ver van mijn bed

Maaike Jong is soa-verpleegkundige bij onder meer een huisartsenpraktijk voor studenten in Utrecht. Waarom worden condooms zo vaak in de verpakking gelaten? ‘Veel jongeren schatten de risico’s van onbeschermde seks verkeerd in. Ze denken: zo’n soa krijgen anderen, ik niet.’ Wat ook meespeelt, is dat er minder angst voor hiv is. Dat was tot begin deze eeuw wel anders. Jong: ‘Sinds aids geen dodelijke ziekte meer is maar een chronische aandoening waaraan je niet dood hoeft te gaan, zijn condooms voor veel mensen minder vanzelfsprekend geworden.’ Er schijnt zelfs een medicijn in de maak dat besmetting zou kunnen voorkomen. Hiv speelt helemaal niet voor Linde. ‘Ik denk dan alleen maar: zielig dat mensen in Afrika die geen medicijnen kunnen betalen dat oplopen. Het is zo ver van m’n bed. Ik denk wel aan bescherming, maar eerder tegen zwangerschap dan een soa, laat staan hiv.’ Soa-verpleegkundige Jong: ‘Het risico op zwangerschap is voor veel jongeren een stuk tastbaarder. Ze zijn heel erg gericht op anticonceptie: zorg dat je niemand zwanger maakt, zorg dat je zelf niet zwanger wordt. Als de vrouw de anticonceptie goed geregeld heeft, voelen sekspartners zich beschermd en verkeren ze in de veronderstelling dat die soa hen niet overkomt.’

Geen condoom, wel een soa

Bij Linde gebeurde dat uiteindelijk wel. Via via hoorde ze dat een van haar scharrels ‘een abonnement bij de soakliniek had’. Wat voor soa had hij? ‘Gewoon chlamydia.’ Gewoon? ‘Niet om te bagatelliseren, maar ik ken veel vrouwen die het hebben. Dan is het van: o wat kut, maar het is niet het einde van de wereld.’ Een soatest wees uit dat ze schoon was. Cleo (23) bleek wel een soa te hebben. Zij kreeg een telefoontje van haar seksbuddy, met wie ze onveilige seks had gehad. Hij had chlamydia. Ze liet zich testen en ja hoor, ze had het van hem gekregen. Cleo: ‘Hoewel ‘gekregen’ natuurlijk niet het juiste woord is, het is geen cadeautje.’ Ze had condooms bij zich als ze met hem afsprak, maar die bleven in de verpakking in haar tas. ‘Ik was een paar keer met hem uitgegaan in een groep, we kenden dezelfde mensen, hij was geen vreemde. Geen player die over ieder meisje gaat. Hij leek schoon.’ Maar schijn bedriegt met chlamydia: ‘Je ruikt niets, proeft niets, ziet niets en denkt: niks aan de hand. Maar dat vertrouwen is misplaatst. Je kunt niet aan iemands ogen en lichaamsdelen zien of hij of zij een soa heeft. Zonder tests kun je alleen op condooms vertrouwen,’ zegt Filippo Zimbile, programmaleider jongeren bij Soa Aids Nederland.

Wie onveilig sekst, loopt risico op soa’s en hiv. Je kunt dan enorm naïef denken: mij overkomt dit niet, maar de cijfers laten zien dat de kans op een soa toeneemt. Steeds meer mensen hebben een geslachtsziekte, blijkt uit de Thermometer Seksuele Gezondheid – een rapport waarin de cijfers en trends van soa’s worden gepubliceerd: vorig jaar had 19,6% van de geteste hetero mannen een soa onder de leden, in 2013 was dit nog 13,9%. Bij vrouwen nam het percentage toe van 13,2% in 2013 naar 16,3% in 2017. Vooral chlamydia is aan een opmars bezig, met name onder hetero mannen: vorig jaar had 18,3% van de geteste mannen chlamydia, in 2013 was dat 12,8%. En 15,4% van de vrouwen testte positief op deze soa in 2017, tegenover 12,2% in 2013.

Luchtig over chlamydia

Wat ook een rol kan spelen bij het dalende condoomgebruik, is een terugloop in kennis. ‘44% van de jonge mannen in 2017 denkt dat je minder kans hebt om een soa op te lopen als je je na de seks goed wast, in 2012 was dat nog maar 37%,’ zegt Zimbile. Dit blijkt uit het onderzoek Seks onder je 25e, een samenwerking tussen Rutgers en Soa Aids Nederland, vorig jaar uitgevoerd. Ook weet 43% van de mannen en 32% van de vrouwen onder de 25 niet dat er soa’s zijn waarvan vrouwen onvruchtbaar kunnen worden; eerder was dat respectievelijk 32% en 24%. Hij wijt deze verminderde kennis aan de overheid, die in 2011 een einde maakte aan de financiering van Vrij Veilig Campagnes. Geen slimme zet. ‘Want voor jongeren en ook voor volwassenen die seksueel actief zijn, is het essentieel dat ze af en toe worden herinnerd aan de risico’s van onveilige seks en de gevolgen van soa’s,’ zegt Zimbile.

Terug naar Cleo. Net zoals Linde dacht zij altijd vrij luchtig over chlamydia. ‘Ik had eigenlijk niet echt een idee wat het inhield en wat de gevolgen ervan zijn. Eigenlijk dacht ik vooral: een antibioticakuurtje en je bent ervanaf.’ Zo simpel is het niet altijd. ‘Hoe langer je ermee blijft rondlopen, des te groter is de kans op infectie en onvruchtbaarheid,’ legt soa-verpleegkundige Maaike Jong uit. De chlamydiabacterie nestelt zich in de slijmvliezen. Eileiders kunnen gaan ontsteken en op den duur helemaal dichtslibben, wat tot verminderde vruchtbaarheid en zelfs ónvruchtbaarheid kan leiden. Dus wees verstandig en neem condooms mee, zo hou je je eierstokken tevree. Ook als je al een keer chlamydia hebt gehad. Jong: ‘Nadat je eenmaal chlamydia hebt gehad en het is behandeld, kun je het weer krijgen. Hoe vaker je het krijgt, hoe meer kans op onvruchtbaarheid.’ En chlamydia is een sneaky sluiper, gaat de soa-verpleegkundige verder: ‘Zowel mannen als vrouwen kunnen klachten hebben van chlamydia, maar vaak merk je niet dat je het hebt en zo kan de ziekte doorsudderen.’

Het hele artikel is afkomstig uit VIVA 31 (2018). Deze editie kun je hier online bestellen of online via Blendle lezen.

»HET HELE ARTIKEL LEES JE HIER OP BLENDLE «

Jessica heeft een zwak voor (salsa)dansen, gekke taalfeitjes en de Spaanse cultuur. Voor VIVA schrijft ze over human interest, entertainment, reizen, liefde, seks, eten en al het andere wat haar bezighoudt.