Léonie lijdt aan depersonalisatie: ‘Het is niet iets wat je op een eerste date vertelt’

Als Léonie (33) een aanval van depersonalisatie heeft, voelt het alsof ze door een scherm meekijkt naar haar eigen leven. Alsof ze in een onwerkelijke wereld zit, waarin ze niets kan doen. Nou ja, rustig afwachten tot het voorbij gaat…

‘Het begon elf jaar geleden. Ik was met mijn moeder een weekendje in Londen geweest en daar al erg prikkelbaar en kortaf. Weer thuis kregen we ruzie in een winkelcentrum. Ik weet niet eens maar waarover het ging, het was iets heel kleins. Boos liep ik in mijn eentje alvast naar huis. Wat er verder gebeurde, ben ik helemaal kwijt, het is een gat in mijn geheugen. Mijn moeder vertelde dat zij even later thuiskwam en ik nog met mijn jas aan aan tafel zat. Ze schrok van hoe ik erbij zat, alsof ik compleet van de wereld was, de blik in mijn ogen was heel raar. Ze hielp me uit mijn jas en ik gaf toen blijkbaar aan dat ik het gevoel had niet meer ‘op aarde’ te zijn. Mijn moeder dacht dat ik een lage bloedsuikerspiegel had en wilde me wat laten eten. Maar dat kon ik niet eens meer zelf, ze heeft me moeten voeren. Ik weet daar dus niets meer van, ze heeft me dit allemaal achteraf vertelt.

Hoe derealisatie precies voelt, is lastig uit te leggen. Ik besefte later pas dat ik mezelf, al zolang ik me kan herinneren, soms niet herken in de spiegel. Dat klinkt waarschijnlijk raar. Rationeel weet je natuurlijk dat jij het bent in de spiegel, maar het matcht niet met je gevoel.Net zoals mijn armen en benen soms ook niet bij me lijken te horen. Het is niet dat ik denk dat ik er anders uitzie, het is puur het gevoel dat ik niet in contact sta met mezelf.

‘Soms herken ik mezelf niet in de spiegel, soms lijken mijn armen en benen bij me te horen’

Ik stond er alleen nooit bij stil en besefte dus ook niet dat het abnormaal is. Tegenwoordig leg ik het meestal zo uit: het is net alsof je een filmpje maakt met je mobiel en je alles pas een milliseconde later op het scherm ziet. Tijdens een derealisatie komt alle informatie vertraagd bij me binnen en voelt het soms dus ook alsof bepaalde lichaamsdelen niet van mij zijn. Bij depersonalisatie is het belangrijkste kenmerk een gevoel van los staan of op afstand zijn van je eigen gedachten of je lichaam. Je voelt je onwerkelijk, alsof je jezelf van buitenaf bekijkt. Het gevoel komt en gaat, ik omschrijf het altijd als ‘vaag zijn’.

Toen het net begon, in de eerste jaren, had ik het gevoel vaker en langer. Misschien ook omdat ik er toen angstiger van werd, omdat ik niet wist wat er aan de hand was. Dat kan het dan meer aanwakkeren en intenser maken. Inmiddels weet ik dat ik er altijd weer uit kom, dat zorgt ervoor dat ik me wat rustiger voel. Hoe meer ik het gevoel van dat moment accepteer, hoe sneller het ook weer weggaat.’

Buiten mezelf

‘Na die eerste ervaring in 2008 ben ik naar de huisarts gegaan, omdat het gevoel niet verdween. Bij een psychiater werd duidelijk dat ik geen volledige dissociatieve stoornis heb, maar wel kenmerken ervan. Een dissociatieve stoornis is – simpel gezegd – een geestesgesteldheid waarin bepaalde gedachten, emoties, waarnemingen of herinneringen buiten je bewustzijn worden geplaatst of minder samenhang vertonen. Hieronder vallen dus onder meer derealisatie en depersonalisatie.

Letterlijk betekent dissociatie ‘ontkoppeling’ of ‘uiteenvallen’. Het overkomt iedereen wel eens; denk maar hoe je je voelt als als je dagdroomt of zo geconcentreerd met iets bezig bent dat je niet meer in de gaten hebt wat er om je heen gebeurt. Veel mensen kennen dit gevoel, bijvoorbeeld als ze helemaal opgaan in een boek of een bepaalde handeling op de automatische piloot verrichten, zoals een stuk rijden over een weg die ze elke dag afleggen. Dan ‘schrik’ je als het ware wakker als je thuis bent. Maar ook als je heel erg vermoeid of psychisch gespannen bent, kan dit een trigger zijn.

Lees ook:
Afstand nemen van je eigen lichaam: wat is depersonalisatie en wanneer heb je er last van?

Bij een dissociatie-aanval voel ik me heel vaag en kan ik niet meer helder nadenken. Zelfs simpele beslissingen nemen, lukt me op zo’n moment niet. Als iemand een vraag aan me stelt, zeg ik dan meestal iets als: ‘Kies jij maar voor me’. Ik kan dan heel opgefokt raken als die ander aandringt dat ik zelf kies. En dan gaat het om heel kleine dingen, bijvoorbeeld of ik een chocolaatje of een koekje wil bij mijn thee. Ook kan ik in die toestand weinig prikkels aan. Als zoiets in een winkel gebeurt, ga ik dus zo snel mogelijk naar buiten.

Ik heb het soms ook in de auto, vooral op wat langere stukken, als ik al niet zo heel goed in m’n vel zit. Afgelopen zomer, het was loeiheet en ook nog eens heel druk op de weg. Ik zat op dat moment al niet zo lekker in mijn vel en toen werd ik onderweg ineens overvallen door een dissociatie-aanval. Ik kon op dat moment niet zomaar uit de file vluchten, dus toen heb ik meermaals in mijn benen geknepen, als ‘bewijs’ dat ik ze nog voel en ze dus wél bij mij hoorden. Ook ben ik tegen mezelf gaan praten en mee gaan zingen met de radio, om met mezelf in contact te blijven. Je moet er uiteindelijk toch doorheen, maar die situatie was echt wel heel vervelend.’

Tekst: Vivienne Groenewoud | Fotografie: Dirk-Jan van Dijk

Het hele interview met Léonie lees je in VIVA-47-2019. Deze editie ligt vanaf 20 november in de winkel of lees je hieronder  verder via Blendle. 

» LEES VERDER VIA BLENDLE «

Sommige artikelen kun je maar gedeeltelijk lezen op viva.nl, omdat ze afkomstig zijn uit de papieren VIVA. Uit respect naar onze abonnees én om te zorgen dat wij online leuke gratis content kunnen blijven maken, linken wij je door naar Blendle om het hele artikel te lezen. Dit is een online platform waar je betaalt per artikel – in de meeste gevallen een paar dubbeltjes – en de journalistiek mee steunt. We hopen te kunnen rekenen op je begrip! 

Op de hoogte blijven van onze leukste artikelen en winacties? Schrijf je in voor de VIVA-nieuwsbrief.