Door dik en dun? Zo ga je om met toxic vriendschappen

toxic vriendschappen

Echte vrienden ben je door dik en dun. Maar wat als dat niet zo is en je vriendschappen nogal toxic zijn? En erger nog: wat als dat door jou komt? Zo ga je daarmee om.

Tijdgeest

Dankzij de nog altijd voortdurende coronapandemie spreek ik mijn vrienden vooral via WhatsApp. Iets wat niet echt bevorderlijk is voor je vriendschap. In een bepaalde vriendenchat brak de hel onlangs dan ook flink los: een fikse ruzie vol verwijten en oude koeien die met geweld uit de sloot werden getrokken. Ik merkte dat de verwijten aan mijn adres niet héél vergezocht klonken en het besef daalde in: ben ik misschien die toxic vriendin, degene die met haar opmerkingen de sfeer verpest voor de rest? Het is best makkelijk om naar de ander te wijzen als het om grove meningsverschillen, relatieproblemen en vriendenruzies gaat, maar waarom zouden we er klakkeloos vanuit moeten gaan dat het altijd aan de ander ligt?

Corona dus. Ruzies, ergernissen, miscommunicaties en uitvergrote kibbelpartijtjes liggen nu nóg meer op de loer dan toen we elkaar nog geregeld in de ogen keken. We zitten er allemaal doorheen en dat kan weleens voor een vervelende sfeer zorgen. Ik merkte tijdens die WhatsApp-ruzie dat het eigenlijk best lekker was om de boel een beetje uit te lokken en op te stoken, wat olie op het vuur te gooien. Ja, de verwijten aan mijn adres hadden een kern van waarheid, maar toch gaf deze ruzie me even positieve energie en een shot adrenaline. Wat zegt dat over mij? Is het baldadigheid? Corona-fatigue? Zou ik beter m’n best kunnen doen om relaties niet te vergiftigen?

Giftige vriendschap

Voordat ik het boetekleed aantrek, is het belangrijk om vast te stellen wat nou exact ‘toxic’ gedrag is én hoe je dat gedrag bij jezelf kunt herkennen. Misschien ben je wel die vriendin die altijd ruzie zoekt met de rest, maar ‘giftig zijn’ kan ook een stuk subtieler. Misschien ben je bijvoorbeeld iemand die vooral over zichzelf praat en amper naar andermans sores vraagt. Of kun je je lach niet altijd onderdrukken als een ander zich eens kwetsbaar opstelt. Of misschien ben je een tikkie opportunistisch en heb je er geen probleem mee vrienden alleen te laten op een feestje zodra er leukere mensen in de buurt zijn.

Psycholoog Perpetua Neo heeft zich gespecialiseerd in het fenomeen giftige vriendschappen. Dat is een vriendschap waarin een of meerdere vrienden zich schuldig maken aan vervelend gedrag, manipulatie, kleineren en/of het creëren van scheve verhoudingen. En dat allemaal op zo’n manier dat het toch moeilijk is om eruit te stappen. Volgens Neo zijn er verschillende ‘rode vlaggen’ – toxic gedragingen – waarin je een van je vrienden, of jezelf, misschien herkent. De eerste rode vlag: in plaats van comfortabel en gezellig voelt het voor de ander veel te vaak als een frustrerende uitputtingsslag om met jou bevriend te zijn. De tweede: er is vaak ‘gedoe’. Ga eens na hoe jullie afspraken en gesprekken verlopen. Namen jullie vrolijk afscheid? Leek de ander gelukkiger of ongelukkiger na jullie afspraak? Misschien heb je wel te veel schijt aan andermans grenzen.

Het is soms lastig om het verschil te herkennen tussen iemand die je grenzen overschrijdt of iemand die je uit je comfortzone probeert te krijgen. Doe je dit weleens? En hoe is de uitkomst dan, na het langer opblijven, extra drankje of afknippen van iemands haar? Bedankt je vriend(in) je altijd voor het pushen of blijft het stil en hoor je later dat ze tegen anderen over je heeft geklaagd? Ook kan het zijn dat afspraken altijd op jouw klok moeten. Bij deze derde rode vlag is gelijkwaardigheid ver te zoeken: jij bepaalt wat jullie doen, waar jullie dat doen en wanneer jullie afspreken. Vraag jezelf eens af of je weleens naar de voorkeuren van je vriendin hebt gevraagd. En of je even snel op de fiets springt als zij je nodig heeft. Kortom: geef jij evenveel of neem je vooral?

Lees ook:
Nieuwe vrienden maken lukt je als je deze 3 misvattingen vergeet

Manipulatief gedrag

Saskia (21) zegt over zichzelf dat ze flinke potentie heeft om een toxic vriendin te zijn en dat ze, sinds ze dat doorheeft, hard haar best doet om dit tegen te gaan. ‘Ik betrapte mezelf er soms op. Dan hadden mijn vrienden nog niet eens door dat ik manipulatief bezig was, maar ikzelf wel. Ik praatte anderen een schuldgevoel aan omdat ik me niet gezien voelde, terwijl het me niet eens écht boeide. De aandacht en excuses die ik dan kreeg, waren voor mij een motivatie om ermee door te gaan.’

Ook betrapte ze zichzelf erop anderen naar beneden te halen: ‘Ik heb vrienden die het goed doen in het leven en dan voelt het soms gewoon even fijn om ze op hun tekortkomingen te wijzen.’ Hoe ze van dit gedrag heeft geleerd? ‘Sterke zelfreflectie, heel eerlijk bij vrienden aangeven wat ik nodig heb en er altijd bij zeggen dat ze mij echt niet boven zichzelf moeten plaatsen.’

Linda (30) kwam erachter dat ze de toxic friend was omdat er vaak ruzie in de vriendengroep ontstond als zij erbij was. ‘Door mijn onzekerheid had ik altijd het idee dat ik niet gewenst was. Dat sprak ik altijd uit. Vooral als we al op een feestje waren. Ook speelde ik dan vriendinnen tegen elkaar uit, zodat ik wat meer gewenst was dan die ander.’ Dit speelde voornamelijk toen Linda tussen de zestien en achttien was, hoewel ze dat niet als excuus ziet. ‘Ik roddelde veel over een andere vriendin, zodat de rest mij leuker vond. En ik was vaak dronken en vervelend.’

Het ouder worden heeft haar naar eigen zeggen gered. Ze werd met de jaren minder onzeker en begon aan zichzelf te werken. ‘Door coaches en psychologen ben ik erachter gekomen dat het echt onzekerheid was. Sinds ik dat weet en mijn gedrag heb leren aanpassen, weet ik wat ik moet doen als ik weer negatief over anderen begin te denken. Cognitieve gedragstherapie heeft ook veel geholpen.’ Volgens Linda komt haar toxic kant er ondanks de therapie soms nog wel uit. ‘Ik kan nog steeds weleens wat onaardige dingen zeggen over een ander. Maar ach, wie doet dat niet op z’n tijd?’

Het hele verhaal lees je in VIVA-13-2021. Deze editie ligt vanaf 31 maart in de winkel.
Sommige artikelen kun je maar gedeeltelijk lezen op viva.nl, omdat ze afkomstig zijn uit de papieren VIVA. Uit respect naar onze abonnees én om te zorgen dat wij online leuke gratis content kunnen blijven maken. We hopen te kunnen rekenen op je begrip!

VIVA nieuwsbrief

Iedere week de leukste nieuwsbrief van Nederland in je mailbox?

Tekst: Carmen Felix | Beeld: Getty