Vrouw van de week Martine Sandifort: ‘Wij zijn opgegroeid met humor’

martine-sandifort

Deze week is onze VIVA vrouw van de week Martine Sandifort. Want: na een sketch waarin ze een spastisch typetje speelt, ligt de cabaretière (50) onder vuur.

Via een tweet, blog of Instagram-post; nog nooit was het zó makkelijk om je mening de wereld in te slingeren. Je mond houden, is er niet meer bij, want tegenwoordig lijkt het wel een morele burgerplicht om je uit te spreken vóór dan wel tégen iets of iemand. Dat merkte ook Martine Sandifort toen ze een sketch plaatste waarin ze als spastisch typetje een make-up tutorial uitvoert. Mensen met spasme voelden zich belachelijk gemaakt en vonden dat Martine stereotypes nog eens extra aanzette.

Natuurlijk, over smaak valt te twisten, maar vooral de heftigheid van de reacties valt op. Martine doet dit typetje al járen, nog nooit ontstond er enige ophef. Ja, wereldbeelden veranderen, maar het laat vooral zien dat we tegenwoordig wel héél lange tenen hebben. Wie iets politiek incorrects zegt of doet, wordt meteen aan de digitale schandpaal genageld en gecanceld door de vele moraalridders die het internet rijk is.

Zo ontving Martijn Koning doodsbedreigingen na zijn Baudet-roast in Jinek en ook bij Bilal Wahib buitelden de meningen over elkaar en ontstond er zelfs een soort – zoals Hans Teeuwen het mooi verwoorde – collectieve, morele verontwaardiging. Ja, het is fout wat hij heeft gedaan, maar moet echt íedereen zich daarover uitspreken? Tegenwoordig wel. En een ding is zeker: met een simpele sorry veeg je je straatje niet meer schoon.

Wat vindt Martine Sandifort zelf?

Martine wil niet op de ophef reageren, maar plaatste wél twee filmpjes op haar socials. Eentje met nog meer spastischebewegingen, de ander serieuzer: ‘Mijn broer is zelf spastisch en lag helemaal in een deuk om dit filmpje. Wij zijn thuis opgegroeid met deze humor. Dit soort grapjes gebruiken wij om te relativeren en om mijn broers pijn te kunnen verwerken. Dat gun ik iedereen, waarmee je ook kampt.’

Wat vinden anderen?

Ebru Umar, columnist
‘We moeten allemaal maar weer snel aan het werk gaan, want blijkbaar hebben we te veel tijd om anderen te bekritiseren. Wat zijn we toch een kleinzerig volkje dat op álle slakken zout legt. Kom op, humor draait om het opzoeken van het randje. Als iets niet op het randje is, is het immers niet grappig. De ene keer word jij gepakt met een grap en de andere keer een ander. Zo werkt dat. Tegenwoordig is echter iedereen de hele tijd maar gekwetst.

Niks mag meer, maar wat wil je dan? Een humorloze maatschappij? Gelukkig wordt Martine (nog) niet gecanceld, maar dat is wel iets wat nu te veel gebeurt. Ik heb het zelf ooit meegemaakt en nu zien we het weer bij Bilal en Martijn. Bilal is dom geweest en moet op de blaren zitten, maar wat er bij Martijn gebeurde, vind ik gevaarlijk. Hij wordt gecanceld omdat hij een mening heeft. Blijkbaar heeft de ene mens wel recht om iets te zeggen en de ander niet? Het zijn rare tijden en ik vraag me af wanneer dit stopt.’

Eran Ben-Michaël, theatermaker
‘Ik vind Martines typetje prima kunnen. Het is duidelijk satire en op dat gebied is vrij veel geoorloofd. Er worden grenzen opgezocht en soms ga je daar overheen en voelen mensen zich beledigd. We leven in een democratie, dus je hebt het recht om mensen te beledigen. Tegelijkertijd heb je óók het recht je beledigd te voelen. Het is dus aan mij als komediant om daarin een afweging te maken en de consequenties te dragen. De grenzen van humor zijn echter strakker en nauwer geworden. Het is grijs, veilig en minder uitgesproken. De marge waarbinnen je iets mag doen zonder dat je gecanceld wordt, is veel kleiner. Wie vroeger in de maling werd genomen, hield zich stil.

Tegenwoordig komen mensen voor zichzelf op. Hoe ik daarmee omga? Niet door op voorhand gas terug te nemen, maar door goed te weten waarom ik doe wat ik doe en zeg wat ik zeg. En door in gesprek te gaan als mensen zich wél beledigd voelen. Toch denk ik dat dit tijdelijk is; uiteindelijk zullen de grenzen van humor weer oprekken en kunnen we weer meer zeggen. Dat hoop ik tenminste.’

Simone Driessen, wetenschappelijk docent Media en Communicatie
‘In de middeleeuwen spraken mensen elkaar ook aan op gedrag, dus de cancelcultuur is zeker niets nieuws. Internet en social media maken het nu alleen veel zichtbaarder, acties worden uitvergroot en tegelijkertijd is het ook veel makkelijk om te reageren. De #metoo-beweging heeft de boel daarnaast aangewakkerd, want dat was de eerste keer dat de cancelcultuur werd opgepikt door mainstream media. Als maatschappij zijn we ons nu veel bewuster van wat grenzen zijn.

We lijken meer te polariseren dan ooit, maar tegelijkertijd hebben we ook meer begrip voor anderen. We verdiepen ons meer in elkaar en zien daardoor dat er ook mensen zijn met andere gevoelens. Het hebben van lange tenen is zeker iets van deze tijd, maar tegelijkertijd is dat ook het mooie van de cancelcultuur; het laat zien wat moreel is en wat wij als maatschappij vinden kunnen. Het helpt dus bij het vaststellen van de grenzen. De sketch van Martine is daarvan een goed voorbeeld.’

Lees ook
Vrouw van de week Sylvana Simons: ‘Ik ben nu de kop van Jut’

Zihni Özdil, schrijver en oud-Kamerlid
‘Zolang we iedereen cancelen die een verkeerd woord gebruikt of een flauwe grap maakt, creëer je alleen maar een angstcultuur waarin mensen constant bang zijn om iets verkeerds te zeggen. Een foute grap in een appgroep met vrienden kan je immers al je baan kosten. Daartegen moeten we keihard in verzet komen. Mensen cancellen, zorgt immers niet voor verandering. Racisme wordt er niet door aangepakt en discriminatie is niet weg.

Het systeem blijft in stand, alleen onzichtbaar omdat niemand meer iets durft te zeggen. Echte verandering komt pas door bewustwording te creëren en het gesprek aan te gaan. Met iedereen, zonder te zeggen: die woorden en grapjes mogen niet meer. Persoonlijk vind ik dat er geen grenzen zijn als het om grappen gaat. Ik wil in een vrij land leven, waarin je over álles grappen mag maken. Als persoon van kleur maak ik ook foute grapjes met vrienden, moet ik dan ook gecanceld worden? In zo’n land wil ik niet leven.’

VIVA nieuwsbrief

Iedere week de leukste nieuwsbrief van Nederland in je mailbox?

Beeld: BrunoPress