Kritisch zijn maakt de werkvloer beter, maar wil je baas het wel horen?

kritiek leidinggevende

Zeggen waar het op staat, wat bij kritiek leveren een essentieel onderdeel is, is een ware kunst. Het vereist een portie lef, de nodige nuance en als het kan ook nog een beetje souplesse. Immers vindt niemand het leuk om te horen wat er fout gaat. En zeker niet als je leidinggevende bent, want dan druist het ontvangen van kritiek tegen de hiërarchie in. Maar wie niet genoeg kritische collega’s om zich heen verzamelt, kan voor veel grotere problemen komen te staan. Dit is hoe je zorgt voor tegenspraak op kantoor.

Woningcorporatie Vestia, DSB Bank van Dirk Scheringa, ontwikkelingsbank FMO, waar CEO Peter van Mierlo recentelijk opstapte nadat hij een schrikbewind gevoerd zou hebben: het zijn allemaal voorbeelden van bedrijven die niet voldoende tegenspraak duldden en waar het gruwelijk misging. Voorbeelden van leidinggevenden die niet open stonden voor kritiek.

“Het zijn vaak krachtige leiders die op het kompas van hun eigen gelijk varen”, zegt Marcel Pheijffer. Als hoogleraar accountancy aan Nyenrode Business Universiteit onderzoekt hij fraudezaken en andere onregelmatigheden. “Wie geen kritiek van omstanders in het bedrijf duldt, zal op een gegeven moment overtuigd raken van zijn eigen gelijk en alleen doen wat hem goeddunkt.”

“Leidinggevenden denken vaak van zichzelf dat ze heel open zijn.” – Peter van Lonkhuyzen, schrijver

Veel schandalen worden breed uitgemeten in het nieuws, maar ook op de werkvloer komt het vaak voor dat leidinggevenden niet echt zitten te wachten op kritiek op hun beleid, ziet Peter van Lonkhuyzen. Hij schreef het boek Tegenspraak, waarin hij uitlegt dat die houding lang niet altijd bewust aangenomen wordt. “Leidinggevenden denken vaak van zichzelf dat ze heel open zijn. Hun deur staat immers altijd open, dus dat zal wel goed zitten.”

Maar wat veel managers niet beseffen, is dat de drempel voor werknemers behoorlijk hoog kan zijn, zeker als ze feedback komen geven op dingen die niet goed gaan. “Je zal daar echt actief mee aan de slag moeten.” Door een cultuur met jaknikkers te stimuleren wordt innovatie afgeremd en voelen mensen zich niet gehoord, legt Pheijffer uit. “Dat kan echt voor een verziekte sfeer zorgen.”

‘Maak ruimte voor de mening van anderen’

Kan je als werknemer zelf iets doen om tegenspraak in je bedrijf te organiseren? Van Lonkhuyzen schat de situatie somber in. “Je kan je heel communicatief opstellen en altijd met positief nieuws beginnen als je iets aan wil kaarten.” Maar uiteindelijk kan je niemand dwingen om naar je te luisteren. “Uiteindelijk zal het vooral vanuit de leidinggevende moeten komen.”

Dat is een vloek en een zegen tegelijkertijd. Want ziet de leidinggevende eenmaal in dát er iets moet veranderen, dan zal dat het hele bedrijf ten goede komen. “Maak ruimte voor de mening van anderen”, adviseert Pheijffer. Ook kwetsbaarheid is nodig om tegenspraak te kunnen organiseren. “Niemand vindt het leuk om te horen wat er niet goed gaat, maar uiteindelijk wordt de organisatie er wel beter van”, aldus Van Lonkhuyzen.

Lees ook:
Dit is waarom negatieve feedback langer blijft hangen

Creëer vertrouwen en betrokkenheid

Een leidinggevende zal actief moeten vragen wat er beter kan, actief moeten vragen naar kritiek. Wat zou de feedback kunnen zijn op dat ene plan? Wat kan er verbeteren aan de sfeer op kantoor? “Vaak zien medewerkers genoeg dingen die beter kunnen, maar zijn ze terughoudend om kritiek te uiten op hun leidinggevende”, stelt de auteur.

“Herhaal inspraakmomenten geregeld, zodat medewerkers beter feedback leren geven.” – Peter van Lonkhuyzen, schrijver

Zorg dus voor een cultuur waarin mensen zich kunnen uitspreken. “Herhaal bovendien deze inspraakmomenten geregeld, zodat medewerkers ook beter feedback leren geven en zodat je hoort wat er speelt in de organisatie.”

Als laatste tip geeft Van Lonkhuyzen dat er iets met alle kritiek gedaan moet worden. “Horen wat er fout gaat is één ding, er ook iets aan doen geeft mensen het vertrouwen om zich vaker uit te spreken.” Medewerkers zullen zich op die manier betrokken voelen bij de organisatie en het idee hebben dat ze gezien worden. “Dat is een van de factoren die een succesvol bedrijf onderscheidt van de rest.”

Lees ook:
Zó lever je kritiek zonder ruzie te krijgen

Loeka Oostra via Nu.nl |Photo by Charles Deluvio on Unsplash