Wil je je burn-out wat beter begrijpen? Dan raden we je deze filmklassieker uit 1939 aan

the wizard of oz burn out

Laten we teruggaan naar het jaar 1900. Het jaar waarin L. Frank Baum het boek The Wonderful Wizard of Oz schreef. Dit boek is inmiddels uitgegroeid tot een van de bekendste boeken van de wereld. In 1939 volgde de verfilming, die naast Titanic en E.T. in de top 3 van meest bekeken films ter wereld staat. Nu, 80 jaar na de filmpremière, blijkt het verhaal van Dorothy en de tovenaar van Oz een metafoor voor de burn-outepidemie onder millennials.

The Wizard of Oz

Eerst even een uiterst beknopte samenvatting. Samen met haar oom, tante en hondje Toto woont Dorothy op een boerderij in Kansas. Op een dag wordt de boerderij getroffen door een tornado. Oom Henry en tante Em zijn op tijd in de schuilkelder, maar Dorothy en Toto blijven achter in het huis en worden door de tornado opgezogen.

Die tornado blaast het huis naar een fantasieland, het land van Oz. Daar krijgt Dorothy te maken met een slechte en een goede heks. Ze wil zo snel mogelijk terugkeren naar Kansas, maar daarvoor moet ze de tovenaar van Oz om hulp vragen, zo wordt haar verteld. Dorothy gaat op zoek naar the wonderful wizard of Oz en ontmoet onderweg drie andere figuren die – ieder om hun eigen redenen – ook op zoek zijn naar de tovenaar. Er ontstaat een vriendschap en samen overwinnen ze hindernissen die onderweg op hun pad komen.

Eenmaal aangekomen bij de tovenaar blijkt de ‘voor wat hoort wat’-regel ook hier te gelden. De tovenaar wil dat het bonte gezelschap eerst een heks verjaagt en pas dan zijn hulp krijgt. Zo gezegd, zo gedaan. Maar dan blijkt de tovenaar helemaal geen tovenaar te zijn. Het is bedrog alom, zie de tovenaar als Fyre-fraudeur Billy McFarland, en Dorothy moet opnieuw op zoek naar hulp om huiswaarts te kunnen keren.

Ze klopt aan bij goede heks Glinda. En wat blijkt? Dorothy kon al die tijd al naar huis. Ze had helemaal geen hulp nodig.

Somewhere over the rainbow

Wat ook wel handig is om te weten, is dat het wereldwijd bekende liedje Somewhere over the Rainbow ook afkomstig is uit de film uit 1939. Strekking van het liedje: Dorothy zingt en fantaseert over een magisch land, aan het einde van de regenboog, waar alles beter en leuker is.

Winners never quit

Dat brengt ons bij de eerste gelijkenis tussen Dorothy en millennials. Want net als Dorothy op haar boerderij in Kansas, zijn millennials opgegroeid met het verlangen naar meer, meer en nog eens meer. Als kind is ons geleerd dat we alles kunnen bereiken, zolang we maar hard genoeg werken en willen. Succes is voor winners who never quit, dat idee. Is dat waarom millennials altijd aan het werk zijn, op het randje van een burn-out balanceren, en toch maar zo weinig bereiken? En hoe kan het dat diezelfde millennials worden bestempeld als lui en verwaand?

Hard werken loont

Voor Dorothy gold dat ergens aan het eind van de regenboog een vluchtroute lag, waar ze kon ontsnappen uit haar saaie, provinciale leven. Voor millennials komt die pot met goud in de vorm van mantra’s als ‘hard werken loont.’ Dat als we hard genoeg werken, we onze studieschuld kunnen afbetalen, een huis kunnen kopen, een stabiel inkomen voor een gezin hebben en avocado’s en cappuccino’s in overvloed kunnen nuttigen. Maar het tegenovergestelde blijkt waar: we worstelen, gaan gebukt onder al dan niet zelfopgelegde werkdruk, kampen met hoge huren en hypotheken waardoor we de eindjes nauwelijks aan elkaar kunnen kopen. Kinderen? Even wachten, eerst maar eens die burn-out overleven en de financiën op orde brengen.

30 Under 30

En die pot met goud wordt alleen maar mooier en groter geschetst. We leven in een tijdperk waarin tieners selfmade billionaires kunnen worden en waarin we worden gebombardeerd met 30 Under 30 succesverhalen. Mogen we je herinneren aan Kylie Jenner, die afgelopen jaar op de cover van Forbes straalde, waarin groots werd aangekondigd dat ze met haar 21 lentes jong Mark Zuckerberg voorbij streeft op de lijst van tiener miljardairs? Grote dromen met inherente grote doelen worden ons als een warme worst voorgehouden. Maar eenmaal bij die pot goud aangekomen, blijken we nog steeds niet gelukkig. Was het al die leningen, al die uren werk, al die zelfoptimalisatie waard?

the wizard of oz

Subtle art of not giving a fuck

Als je de balans opmaakt, kom je van een koude kermis thuis. Onze ouders verdienden op dezelfde leeftijd meer, konden meer sparen en konden huizen kopen. Ook de tovenaar van Oz blijkt een teleurstelling voor Dorothy. Die teleurstelling overleeft ze wel, net als Enzo Knol de inbraak in zijn huis wel overleeft, maar het blijft zonde van de energie, tijd en moeite die ze in hun ontmoeting heeft gestoken. En de zoektocht van Dorothy is als kijken naar al die millennials die via Bol.com the subtle art of not giving a fuck in hun winkelmandje gooien.

Millennials zijn als de Sagrada Familia

Het is een poging van zelfoptimalisatie die nooit goed genoeg zal zijn. Het is als de Sagrada Familia, je zult nooit af zijn. ‘De beste versie van jezelf worden’ betekent een oneindige lijst van verbetertaken waar je als millennial aan dient te voldoen. Van het organiseren van je time management in een twintigtal apps tot aan een glutenvrij dieet en de perfecte balans tussen de sportschool, het huishouden en je social life. In alles moeten we excelleren.

the wizard of oz

En dan ontmoet Dorothy eindelijk de almachtige tovenaar en gaat de metafoor verder. Ze moet magische schoenen aantrekken (metafoor: je moet er altijd piekfijn uit zien), ze moet het tegen een heks opnemen die het zonder reden op haar gemunt heeft (metafoor: professionele competitie), ze moet zich van A naar B verplaatsen via een route vol hindernissen en blokkades (metafoor: je leven plannen tussen je tegenslagen en hindernissen door), ze wordt aangevallen door de natuur (metafoor: ziekte en ouder worden) en ze krijgt pas wat ze wil als ze de boze heks om het leven brengt (metafoor: het uitvoeren van een onmogelijke taak waar je baas zichzelf te goed voor voelt).

Hallo burn-out!

Dorothy staat voor een onmogelijke klus. Máár, Dorothy zet door. En op het moment dat ze de heks heeft gedood en terugkomt bij Oz en hij zegt dat ze morgen terug moet komen – want: hij moet er nog even over nadenken –, breekt Dorothy. Hallo druppel die de emmer deed overlopen! Hallo burn-out!

Dorothy heeft alles gedaan wat er van haar verwacht werd. En alsnog krijgt ze niet wat ze verdient. Krijgt ze niet wat haar toekomt. Het duwt haar over het randje, waardoor ze uiteindelijk denkt: ‘flikker maar op, Oz, ik ga naar huis.’ En dat is ironisch, want naar huis gaan is wat ze al die tijd sowieso al wilde. Millennials worden aangemoedigd om groter te denken, meer te bereiken en de beste te zijn. All you ever wanted is everything, dat idee.

Precies die gedachte is waarom millennials het zo moeilijk vinden om tevreden te zijn met eenvoud. We moeten streven naar een CEO-functie van een groot bedrijf, maar wat als we nu gewoon een simpele baan willen die ons net genoeg oplevert voor een huis, een familie en af en toe een vakantie? Na een ellenlange reis naar het eind van de regenboog en terug kwam Dorothy erachter dat ze gewoon terug naar huis wilde.

Goaldiggers, keep digging it

Dit betekent natuurlijk niet dat we alle doelen moeten opgeven en genoegen moeten nemen met middelmatigheid. Maar we moeten ook niet ontkennen wat het ons heeft gebracht: hoge werkdruk, een onrealistisch beeld van succes, studieschulden en een burn-outepidemie. Onze verwachtingen en de realiteit zijn niet bepaald in lijn. Is het gras echt groener in het land van Oz? En kan de wizard van Oz wel echt toveren? Kijk met die pet eens naar je timeline. Die influencers beloven jou een magische wereld, maar hoe vind je zelf dat het gaat…?

En zeg nou eerlijk, wat is er mis met Kansas? Of dichter bij huis: Wormerveer? Het geluk zit ‘m in het vinden in de acceptatie van kleinere dromen. In het besef dat sommige van ons prima tevree zijn met een leven in Wormerveer.

Op de hoogte blijven van onze leukste artikelen en winacties? Schrijf je in voor de VIVA-nieuwsbrief.

VIVA's Lise gelooft in een poederroze planeet ergens hier ver, ver vandaan, waar Justin Bieber en Idris Elba samen president zijn en het altijd glitter giet. Zolang die planeet nog niet is gevonden, houdt Lise zich bezig met millennial perikelen, series, films en boeken. Seks? Seks ook. Reizen? Vooruit, dat ook. Zo'n beetje alles dus. En ze schrijft erover op VIVA.nl.