In 2005 studeerde Sam af als orthopedagoog, met een scriptie over adoptieproblematiek. “Ik wilde eindelijk op zoek naar mijn familie. Die wens had ik al veel langer, maar iedereen zei steeds: maak eerst je studie maar af.”
Via Google vond ze Siri, een gids met een guesthouse in Sri Lanka die ook rootsreizen begeleidde; reizen waarin geadopteerden op zoek gaan naar hun geboorteland en hun familie. Zo’n zoeker is voor geadopteerden een gangbare route, vertelt Sam: via officiële instanties gaat het vaak stroperig. Ze gaf hem haar adoptiedossier, zodat hij alvast kon zoeken voordat ze kwam. Maar toen ze een paar maanden later met haar backpack in Sri Lanka aankwam, had hij slecht nieuws. “Al je papieren zijn vervalst,” zei hij. Hij was bij de politie geweest, bij scholen en ziekenhuizen. “Op het nummer van mijn geboorteakte stond helemaal niks,” vertelt Sam. Dit moest een foutje zijn geweest tijdens het adoptieproces.
Hereniging met haar oma
Veel tijd om dat te laten bezinken, had Sam niet. Siri vroeg of ze nog iets anders van haar familie had en dat had ze. Een briefje met een adres, dat haar Sri Lankaanse moeder ooit door iemand had laten opschrijven, omdat ze zelf geen Engels kon lezen of schrijven. “Siri zei: dat is hier vlakbij. Zullen we straks even langsrijden?”
“We reden door het dorp. Ik zag allemaal vrouwen die op mij lijken. Er was een kans dat ik mijn moeder zou zien, maar haar niet zou herkennen.”
Haar moeder bleek overleden. “Dat was heel verdrietig, en ook oneerlijk; ik heb nooit de kans gehad om haar te leren kennen. Het was te laat.” Ze vond wel haar oma, een oudere broer, een oudere zus en een tante. “Dat was natuurlijk geweldig, ik bleek een hele familie te hebben!” Haar oma vertelde haar ook dat ze niet op 4 juli was geboren, de datum in haar paspoort, maar op 17 december. “Van een kreeft werd ik in een klap een boogschutter.”
De witte tante
Sam bleef een halfjaar in Sri Lanka en werkte als vrijwilliger in een weeshuis, maar thuis voelde ze zich er niet. “Ik ben hartstikke verkaasd. Ik ben te direct.” Haar neefje, het zoontje van haar broer, noemde haar Sudu Nanda. “Nanda betekent tante, sudu betekent wit. In zijn ogen ben ik gewoon de witte tante.”
Terug in Nederland ging het niet beter. Ze belandde in een burn-out. “In Nederland word ik bijna dagelijks gediscrimineerd, of eraan herinnerd dat ik verhandeld ben. Ik voel me hier nooit thuis. Maar ook niet in Sri Lanka, daar ben ik te westers. Ik pas nergens.”
Dertien jaar lang dacht ze dat er bij haar adoptie iets was misgegaan. Tot ze per toeval in 2018 de Zembla-documentaire Adoptiebedrog zag.
Geen foutje
De documentaire onthulde hoe in de jaren tachtig kinderen uit Sri Lanka werden verhandeld voor adoptie. In die periode haalden Nederlandse adoptieouders ruim vierduizend kinderen uit Sri Lanka, de grootste adoptiefgolf ooit vanuit dat land naar Nederland. De meesten kwamen via Stichting Flash, ook Sam.
Een oud-bestuurder van die stichting schatte tegenover Zembla dat zo’n zeventig procent van de dossiers vervalst was. Waar de biologische moeder had moeten staan, stond vaak een ‘acting mother’, een vrouw die zich tegen betaling als moeder voordeed. Tussenpersonen kregen geld per kind dat ze aanboden, volgens een reportage van Tros Aktua uit 1982 tot tweeduizend gulden per kind.
Het meest schokkend waren de babyfarms: plekken waar vrouwen zwanger werden gemaakt om aan de vraag naar adoptiekinderen te voldoen. De Sri Lankaanse minister van Volksgezondheid, Rajitha Senaratne, bevestigde het bestaan ervan tegenover Zembla. Sri Lanka startte na de uitzendingen een onderzoek en richtte een DNA-databank op voor geadopteerden die hun familie zoeken. Ook in Den Haag kwam de zaak in beweging. Minister Sander Dekker kondigde in 2018 een onafhankelijk onderzoek aan, dat uitmondde in het rapport van de commissie-Joustra.
Sam keek en begreep ineens wat er met haar was gebeurd. “Ik dacht: ik ben helemaal geen foutje. Dit is opzet. Ik ben gewoon slachtoffer van kinderhandel.”
Naar de rechter
Na het zien van Zembla sloot Sam zich aan bij het collectief van gedupeerden dat een rechtszaak tegen de Staat ging aanspannen. “We zeiden: jullie zijn verantwoordelijk voor de schade die wij hebben opgelopen en die willen we vergoed zien. We wilden ze aanklagen wegens kinderhandel.” De rechters erkenden de fouten, maar de fouten waren “niet ernstig genoeg”. In oktober 2024 deed de rechter uitspraak: de Staat is niet aansprakelijk. “Een diepe teleurstelling, maar ik ging niet bij de pakken neerzitten.”
Vorig jaar kreeg haar verhaal een onverwachte wending. Ze bleek nog een zusje te hebben, dat al die tijd ook in Nederland woonde. Haar zus kwam daar via een omweg achter. “Een bizar toeval.” De stempels op haar geboorteakte bleken niet geldig, dus moest ze naar Sri Lanka om die daar te halen. Daar moest ze een DNA-test doen, en die test wees uit dat Sams broer ook háár broer is.
“Wat mij het meest dwarszit, is hoe makkelijk we dit eerder hadden kunnen ontdekken. Ik kwam in december 1984 naar Nederland, mijn zus in januari 1985. In allebei onze dossiers staat de naam van onze Sri Lankaanse moeder. Er zaten geen jaren tussen, gewoon een maand. En niemand heeft ons ooit aan elkaar gekoppeld.” Ze wil dat de Raad voor de Kinderbescherming verplicht wordt om alle adoptiedossiers te digitaliseren zodat zulke matches alsnog gemaakt kunnen worden. “Wij zijn echt by far niet de enigen.”
Anderhalf jaar jonger
Haar zus vond nog iets: Sams echte geboorteakte. Daarop staat geen 4 juli en ook geen 17 december. Sam blijkt anderhalf jaar jonger te zijn dan ze haar hele leven heeft gedacht.
Dat werpt een ander licht op haar jeugd. "Ik was geen zeven toen ik naar groep drie ging, ik was vijf. Geen wonder dat ik geen aansluiting vond bij mijn klasgenoten. Ik moest mijn hele leven horen hoe lui ik was, hoe dom, dat ik harder moest werken. Uiteindelijk heb ik alles gehaald, door op mijn tenen te lopen. Maar mijn zelfbeeld is nog steeds laag. Terwijl ik achteraf gewoon een prima slim kind was.”
Nu heeft ze een nieuwe zus en een nieuwe geboortedatum, maar niemand die haar helpt met wat dat met haar doet. Nazorg is bij interlandelijke adoptie niet wettelijk verplicht, zegt ze. “Ik zou elke week naar een goede, gespecialiseerde psycholoog willen. Ook zou ik van een specialist willen leren hoe ik een band moet opbouwen met mijn zus. Ze is fantastisch, ze staat zo dichtbij, maar ze is nog nooit in mijn leven geweest. We kennen elkaar nog niet.”
Ook de praktische kant vindt ze lastig. Om haar echte geboortedatum in haar paspoort te krijgen, moet ze zo’n tienduizend euro neerleggen. Het kabinet werkt aan een wet die identiteitsherstel voor geadopteerden eenvoudiger moet maken, maar die is er nog niet. Een reis naar haar familie kost twee- tot drieduizend euro; ze is er al twee jaar niet geweest. “Geadopteerden worden vaak weggezet als geldwolven. Maar het gaat mij om herstel. Ik wil gewoon naar mijn familie kunnen. En ik wil op elk moment mijn eigen geboortedatum kunnen invullen.” Ze heeft een hypotheek gekregen met een paspoort waar een geboortedatum in staat die niet van haar is. “Ik kan wel een lening krijgen, maar alleen met een paspoort met gegevens die niet van mij zijn. Dat is toch raar?”
Daar klopt iets niet
Sam blijft strijden. Voor zichzelf, voor haar zus en voor alle andere geadopteerden van wie de papieren mogelijk niet kloppen. “Nederland heeft besloten te stoppen met adoptie uit het buitenland, maar het systeem is nog niet verdwenen.” Volgens het afbouwplan mogen procedures die al liepen nog tot eind 2030 worden afgerond. Het ging in 2024 om 587 aspirant-adoptieouders.
Sam zet grote vraagtekens bij de kabinetsplannen. “Er gaat jaarlijks zo’n zeven miljoen euro naar het in stand houden van het adoptiesysteem. Tegelijk kwamen er vorig jaar volgens de Nederlandse Adoptie Stichting nog ‘maar’ veertien kinderen naar Nederland. Waarom pomp je zoveel geld in een systeem als het op papier om veertien kinderen gaat? Daar klopt iets niet.”
Want DNA liegt niet
Met haar onlangs verschenen boek Want DNA liegt niet wil ze het narratief rondom adoptie veranderen. “Mensen denken dat je met adopteren een kind redt. Ik wil dat lezers na mijn boek weten dat dat niet per se zo is. Als je een fiets koopt waarvan je vermoedt dat hij gestolen is, maak je je schuldig aan heling. Bij adoptie is dat hetzelfde. De commissie-Joustra zei al dat je niet zeker kunt weten of een kind vrijwillig is afgestaan. Al is de kans maar één procent, dat is één kind te veel.”
Kinderen gedijen in haar ogen het best in hun eigen land, het liefst bij hun eigen familie. “Ik zit hier in de zomer met een dekentje op de bank, omdat mijn lichaam hier gewoon niet functioneert. Je haalt een kind uit een totaal ander klimaat, een andere taal en een andere cultuur en zet het in een wit land. Dat is traumatisch.”
Dat haar boek nog niet de aandacht krijgt die het volgens haar verdient, frustreert haar, maar de berichten van lezers geven haar hoop. Ze schrijven dat het boek hen dagen bijblijft en stellen dezelfde vragen. “Hoe kan het dat dit nog steeds bestaat? Waarom is het niet afgeschaft? Hoe kan het dat mensen hiermee wegkomen?” Sam hoopt dat de politiek die vragen ook gaat stellen. “Er moeten gewoon Kamervragen komen.”

