Het is een van de elf lichamen die in twee maanden tijd in Ekurhuleni, een gemeente ten oosten van Johannesburg, zijn gevonden. Elf koelbloedige moorden op allemaal jonge vrouwen, die zijn gevonden in velden, rivieren, op voetpaden of langs snelwegen. Het zijn moeders, dochters, zussen en vriendinnen die nooit meer thuiskwamen.
Het heeft niet alleen een grote impact op de nabestaanden, maar op alle vrouwen daar. Elles van Gelder, Zuid-Afrika-correspondent voor NOS, vertelt ons: "Vrouwen zijn bang om de straat op te gaan, terwijl de politie de moorden onderzoekt. Er zijn overeenkomsten in de moorden: het zijn vrouwen in de twintig, dertig en velen zijn half ontkleed gevonden. Ze sluiten niet uit dat het dezelfde dader is, maar het is ook niet zeker of het om een seriemoordenaar gaat. Van twee moorden zijn al andere mensen opgepakt. Ze zoeken het uit, maar het geeft wel aan hoeveel geweld er tegen vrouwen is hier."
Hoogste percentage vrouwenmoord
Volgens vrouwenrechtenexpert Annemarie Middelburg, die in 25 Afrikaanse landen onderzoek deed naar geweld tegen vrouwen, gaat dit niet om een 'recente golf van geweld'. "Deze moorden staan niet op zichzelf, maar vinden plaats tegen de achtergrond van een veel groter en al jarenlang bestaand probleem van geweld tegen vrouwen in Zuid-Afrika."
Waar steden als Johannesburg en Kaapstad op Instagram droomoorden lijken vol hippe koffietenten, luxe spa's en picknicks in wijngaarden, heeft Zuid-Afrika 's werelds hoogste percentage vrouwenmoord: omgerekend worden elke dag zeven vrouwen vermoord. In Nederland is dat gemiddeld één vrouw per acht dagen. Middelburg: "Ook als je corrigeert voor het verschil in bevolkingsomvang, ligt het aantal vermoorde vrouwen daar dus vele malen hoger."
Vooral in armere wijken is het onveilig. "Voor vrouwen in townships is het al heel gevaarlijk om 's ochtends naar de bus te lopen of 's nachts naar het gemeenschappelijke toilet", vertelt Van Gelder. "Binnenshuis is het ook niet veilig voor vrouwen: er is veel huiselijk geweld." Een Afrikaanse krant geeft het leven van de vrouwen daar pijnlijk weer:
Geweld tegen vrouwen is een 'nationale ramp'
Vrouw-zijn in Zuid-Afrika lijkt dus levensgevaarlijk. Hoe dat kan? Volgens Middelburg is het al heel lang een 'uitzonderlijk groot' probleem. Uit de meest recente landelijke prevalentiestudie naar gendergerelateerd geweld blijkt dat meer dan een derde van de volwassen vrouwen in Zuid-Afrika ooit fysiek en/of seksueel geweld heeft meegemaakt. Dat komt neer op bijna 8 miljoen vrouwen.
"Eind 2025 heeft het National Disaster Management Centre gendergerelateerd geweld en femicide zelfs officieel als ‘national disaster’ geclassificeerd. Dat gebeurde dus al vóór deze recente moorden en dat laat zien dat we niet naar een nieuw probleem kijken, maar naar een bestaande crisis die nu opnieuw heel zichtbaar wordt."
De meest extreme en schokkende verhalen bereiken Nederland. "Wat veel minder zichtbaar is, is het geweld waarmee miljoenen vrouwen leven zonder dat het ooit de krant haalt: partnergeweld, seksueel geweld, psychologische mishandeling en controlerend gedrag." Ongeveer 60 procent van de vrouwen werd vermoord door een partner, 30 procent door een familielid, vriend of bekende en slechts 10 procent viel in de categorie ‘onbekende of onbekend gebleven dader’.
Waarom zoveel femicide in Zuid-Afrika?
Femicide komt (helaas) overal ter wereld voor, maar in Zuid-Afrika op een enorm grote schaal. Dat maakt het zo uitzonderlijk. Van Gelder: "Een grote oorzaak zijn sociaal-economische problemen: mannen zijn werkloos en er is veel alcoholisme. Ze zijn gefrustreerd en daardoor bot tegen vrouwen, ook binnenshuis."
Maar er speelt meer. Volgens Middelburg is er diepgewortelde genderongelijkheid en zijn er patriarchale normen over mannelijkheid, macht en controle. Jongeren groeien op met geweld. En de geschiedenis van de apartheid speelt nog een rol. "Geweld was decennialang een instrument van macht en controle, gezinnen en gemeenschappen werden ontwricht en enorme ongelijkheid werd gecreëerd. Je kunt de wetten veranderen, maar daarmee verdwijnen niet automatisch de ongelijkheid, sociale normen en patronen van geweld die zich gedurende generaties hebben ontwikkeld."
De gevolgen daarvan zijn groot. Van Gelder: "Het is een land met veel getraumatiseerde meisjes en jonge vrouwen. Ze willen dat ze beschermd worden."
Daders komen ermee weg
En dat terwijl Zuid-Afrika op papier behoorlijk veel heeft geregeld voor geweld tegen vrouwen. "Er is uitgebreide wetgeving tegen huiselijk en seksueel geweld, vrouwen kunnen een protection order (beschermingsbevel) aanvragen tegen een gewelddadige of bedreigende (ex-)partner en er is een nationale strategie tegen gendergerelateerd geweld en femicide. Daarnaast zijn er gespecialiseerde rechtbanken voor seksueel geweld (Sexual Offences Courts) en zogenoemde Thuthuzela Care Centres: centra waar slachtoffers van verkrachting en ander seksueel geweld op één plek medische zorg, psychosociale hulp en ondersteuning binnen het strafrechtelijke proces kunnen krijgen", legt Middelburg uit.
Toch is het niet genoeg. "Als een vrouw om hulp vraagt, moeten de signalen serieus worden genomen en moeten politie, justitie en hulpverlening snel en goed samenwerken. Juist daar gaat het nog te vaak mis."
Bovendien wordt veel geweld niet gemeld en bij het uiterste geweld (vrouwen die worden vermoord) worden veel daders niet bestraft. Middelburg: "In de meest recente studie kon de politie in bijna de helft van de onderzochte zaken geen dader identificeren. En bij vrouwen die door hun partner of ex-partner waren vermoord, eindigde minder dan één op de vijf zaken in een veroordeling."
Verantwoordelijkheid opnieuw bij de vrouw
Hoe het land het na deze moorden aanpakt? De politie zoekt naar de dader, maar adviseert ondertussen ook om als vrouw niet alleen te wandelen of hard te lopen en afgelegen plekken te vermijden. "Daar kwam, wat mij betreft terecht, veel kritiek op: vrouwenorganisaties wezen erop dat daarmee de verantwoordelijkheid voor veiligheid opnieuw bij vrouwen zelf terechtkomt", zegt Middelburg.
"Natuurlijk kan zo'n advies op dat moment praktisch bedoeld zijn om vrouwen te beschermen. Maar het laat ook iets fundamenteels zien: vrouwen moeten rekening houden met het geweld van mannen en leveren daarvoor een stukje van hun eigen vrijheid in."
Stop met het veroorzaken ervan
"Ik denk dat we de verantwoordelijkheid veel meer moeten leggen waar die hoort", meent Middelburg. "We vertellen vrouwen nog steeds voortdurend hoe zij zichzelf moeten beschermen: loop daar niet alleen, ga ’s avonds niet over straat, deel je locatie, neem een Uber, let op je drankje. Maar vrouwen veroorzaken dit geweld niet."
Volgens haar zit het 'm vooral in de preventie. "Jongens moeten leren dat mannelijkheid niet gaat over macht en controle, maar over gelijkwaardigheid en respect." En ook volwassen mannen hebben een verantwoordelijkheid. "Ze kunnen veel meer doen om het gedrag van andere mannen niet te accepteren. Spreek je vrienden aan, kijk niet weg en lach niet mee om seksistische grappen."
Want uiteindelijk moet het doel niet zijn dat vrouwen steeds beter worden in het vermijden van gevaar. Het doel moet zijn dat mannen stoppen met het veroorzaken ervan.
'Perfect' voor toeristen
De situatie voor Zuid-Afrikaanse vrouwen is dus ronduit hartverscheurend, maar waarom ziet het er voor toeristen zo Instagram-perfect uit? Nou, omdat er wel degelijk een verschil zit tussen er wonen en er te gast zijn. Middelburg was er dit jaar zelf nog en voelde zich geen moment onveilig. "Maar mijn ervaring als bezoeker is natuurlijk heel anders dan het dagelijks leven van veel vrouwen die er wonen. Als toerist heb je vaak veel meer mogelijkheden om keuzes te maken: je neemt een auto of een Uber, vermijdt bepaalde wijken, gaat ergens ’s avonds niet heen of kiest bewust waar je verblijft.
Veel Zuid-Afrikaanse vrouwen hebben die keuze helemaal niet. Zij moeten iedere dag naar hun werk, hun kinderen naar school brengen, boodschappen doen of met het openbaar vervoer reizen, ook op plekken en tijdstippen waarop zij zich misschien niet veilig voelen. En bovendien vindt een groot deel van het ernstige geweld tegen vrouwen niet op straat plaats, maar thuis, door een partner of ex-partner.
Misschien is dat juist iets waar we ons als toerist bewust van moeten zijn: het prachtige Zuid-Afrika dat wij tijdens een vakantie ervaren, kan tegelijkertijd een heel andere dagelijkse werkelijkheid zijn voor vrouwen die er wonen."
