Ik hoorde het verhaal voor het eerst goed toen ik achttien was en sindsdien heeft het me niet meer losgelaten. Wie was die man, in vredesnaam, in mijn familie? Wat is er met hem gebeurd? Jaren later dook ik in het mysterie rondom mijn oudoom. Wat ik toen niet had verwacht: dat ik daarmee ook een compleet nieuwe kant van mijn eigen vader zou ontdekken.
Spoorloos verdwenen
Het was 22 maart 1986. Mijn oudtante kreeg een telegram, een brief, met een losgeldeis van 3,2 miljoen gulden. ‘We hebben Ludwig’, stond er met hanenpoten geschreven. Daarna volgde een ‘losgeldrally’ waarbij naar een sleutel moest worden gezocht bij een hectometerpaaltje, en nog een brief die uit losse krantenletters was samengesteld dat contact zoeken met de politie niet op prijs werd gesteld. Internationaal onderzoek kwam op gang: kranten stonden er vol mee, er werden reconstructies uitgezonden, niet alleen in Nederland, maar ook in België, Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland. Twee privédetectives werden ingezet, er werd een beloning van 100.000 gulden uitgeloofd voor de gouden tip. Tevergeefs, van Ludwig ontbrak elk spoor.
Wie was die man in mijn familie nu eigenlijk? Natuurlijk vroeg ik ernaar, bij mijn ouders, opa en oma. Maar pas jaren later dook ik in media-archieven (alleen al het krantenarchief telt vijftig pagina’s). Ik verzamelde documenten en dossiers, sprak oud-politieleden, een hoogbejaarde privédetective en oud-casinobazen en -croupiers.
Ik weet eigenlijk niet waarom ik, journalist nota bene, nooit eerder wat research had gedaan. Of eigenlijk weet ik dat wel, maar daar kon ik pas tien jaar later de vinger op leggen: ik was bang dat ik dingen te weten zou komen die ik niet wilde weten.
Mijn vader, de nieuwe casinobaas
Mijn vader is achttien als zijn oom Ludwig verdwijnt. Hij werkt op dat moment als schoonmaakjongen en in de bediening van een van zijn casino’s en wordt na de ontvoering door zijn tante aangewezen als nieuwe casinobaas, om het fort te bewaken. Van de ene op de andere dag staat hij aan het roer van Ludwigs casino-imperium, een wereld vol verleiding, drugs, bergen geld, macht, bedrog en een dunne lijn met de illegaliteit.
Ik ging niet alleen op onderzoek uit naar wie Ludwig was en wat er met hem gebeurd is, maar ging voor het eerst ook met mijn vader in gesprek over zijn verleden. Hoe was het om als achttienjarige jongen uit een gastarbeidersgezin (mijn Italiaanse opa vertrok op zijn achttiende naar Duitsland om in de kolenmijnen te werken) opeens aan de top van een casinowereld te staan? Hoe (over)leefde hij in die wereld? Bleef hij weg van het criminele circuit, of zijn er dingen die ik niet van mijn vader weet?
Mijn held viel van zijn sokkel
Drie jaar lang beet ik me vast in dit onderzoek. Ik voerde dagen-, nachtenlange gesprekken met mijn vader, zette alles op tape en schreef alles uit. Het spannende daaraan is dat ik mijn vader opeens in een heel ander daglicht ging zien.
Vroeger was mijn vader gewoon mijn grote held, omdat hij mijn vader was. Hij bouwde met ons sneeuwpoppen groter dan hijzelf, verkleedde zich ieder jaar als kerstman, smeerde onze lunch en reed ons altijd en overal naar toe, haalde me ook altijd op, parkeerde dan pontificaal voor de disco, tot groot ongenoegen van mijn dertienjarige zelf.
‘Jij hebt echt een coole vader’, zeiden vriendjes en vriendinnetjes vaak. Dat vond ik zelf ook. Maar was dat eigenlijk wel waar? Wat voor man was het, los van dat het mijn vader was?
Mijn vader het hemd van het lijf vragen vond ik spannend, héél spannend, omdat hij zomaar van zijn sokkel kon vallen. Hij kon zijn heldenstatus verliezen, en dat zou ik vreselijk vinden omdat hij zijn halve leven aan mij en mijn zusje heeft gewijd.
Maar tijdens de gesprekken deed ik het toch. Ik heb hem bevraagd, veroordeeld, bekritiseerd (‘Heb je dat echt gedaan?’, ‘Maar dat kán toch niet?’), tot hij van zijn sokkel viel, en ik naar hem keek zoals ik hem nog nooit had gezien. Ik zag mijn vader als mens, als iemand die dit leven ook maar voor het eerst doet, net als ik. En hij heeft niet alles goed gedaan, nee, zeker niet. Maar misschien, nee, juist daarom, is hij mijn held.
Interview je ouders, nu het nog kan
Moraal van ’t verhaal: ik kan het iedereen aanraden om je ouder(s) eens te interviewen. Niet iedereen heeft een leipe oom met zo’n bewogen levensverhaal, maar iedereen (ja, ook jij en jouw ouder(s)) heeft een verhaal. Eentje die misschien ook opgetekend mag worden, al is het voor het privéarchief.
Je leert niet alleen je ouder(s) goed kennen, maar misschien nog wel meer: jezelf. Vraag naar hun jeugd, opvoeding, leukste basisschoolherinnering, eerste verliefdheid, de keuzes die ze hebben gemaakt en waarom. Zo leer je ze kennen als mens, als iemand die ook ooit jouw leeftijd had, en krijg je sympathie voor de dingen waar je ze nu misschien nog voor verwijt. Zelf vond ik het lange tijd ingewikkeld om over emoties te praten, mijn ‘kwetsbare’ kant te laten zien. Waarom hadden mijn ouders me dat nooit geleerd? Nu snap ik dat beter, want nu weet ik waar mijn ouders vandaan komen.
Terwijl heel Nederland de zoveelste reconstructie over Ludwigs ontvoering op tv volgde, stond mijn vader, achttien jaar oud, ineens tussen mannen, soms criminelen, die twee keer zo oud waren. Een jochie tussen de grote jongens, in een wereld van geld, macht en een dunne lijn met de illegaliteit. ‘Als je zwakte toonde’, zei mijn vader tijdens een van onze gesprekken, ‘dan had je sowieso al verloren.’
