Wie in Nederland een zwangerschap wil afbreken, kan daarvoor terecht bij een abortuskliniek of ziekenhuis. Toch is abortus juridisch nog altijd op een bijzondere manier geregeld. In artikel 296 van het Wetboek van Strafrecht staat namelijk dat het uitvoeren van een abortus in beginsel strafbaar is, tenzij een arts de behandeling uitvoert volgens de wettelijke voorwaarden.
Dat betekent niet dat vrouwen die een abortus ondergaan een misdrijf plegen. Ook artsen die zich aan de regels houden, doen niets strafbaars. Maar de behandeling staat dus wel in hetzelfde wetboek als bijvoorbeeld diefstal, moord en mishandeling.
Waarom staat abortus überhaupt in het strafrecht?
Daarvoor moeten we een flink stuk terug in de tijd. Abortus was in Nederland al strafbaar voordat het huidige Wetboek van Strafrecht in 1886 werd ingevoerd. In die tijd werd de behandeling vooral gezien als een aantasting van het ongeboren leven, niet als een medische keuze waar een vrouw zelf over kon beslissen.
Pas in de jaren zestig en zeventig veranderde dat. Langzaam, weliswaar. Abortus werd steeds vaker gedoogd en er ontstonden klinieken waar vrouwen terechtkonden. In 1984 trad uiteindelijk de Wet afbreking zwangerschap in werking. Daarmee werd abortus officieel legaal, mits aan bepaalde voorwaarden werd voldaan.
Maar daarmee verdween abortus niet uit het strafrecht. De politiek wilde destijds ook het ongeboren leven beschermen en voorkomen dat onbevoegden abortussen zouden uitvoeren. Daarom bleef de strafbepaling bestaan, met een uitzondering voor artsen die volgens de regels werken.
Waarom willen ze abortus er nu uithalen?
Op 28 september 2026 diende Tweede Kamerlid Lisa Vliegenthart van Progressief Nederland het wetsvoorstel Wet abortus is zorg in. Het idee is simpel: abortus moet juridisch worden behandeld als medische zorg, niet als een handeling die in principe strafbaar is.
Dat betekent niet dat straks iedereen zomaar een abortus mag uitvoeren. Het voorstel is om de regels voor veilige en zorgvuldige abortuszorg onder te brengen in de zorgwetgeving. Ook gedwongen abortus en abortus door iemand die daartoe niet bevoegd is, moeten strafbaar blijven.
Waarom dan iets veranderen als de voorwaarden grotendeels hetzelfde blijven? Omdat volgens de voorstanders de boodschap achter de huidige wet problematisch is. Volgens kenniscentrum Rutgers kan de plek van abortus in het strafrecht bijdragen aan schaamte en stigma. Vrouwen moeten volgens hen niet het gevoel krijgen dat ze iets verkeerds doen wanneer ze gebruikmaken van legale medische zorg. Amen.
Maar dit is toch al eerder geprobeerd?
Zeker. In 2023 werd in de Tweede Kamer het burgerinitiatief Abortus is geen misdaad besproken. Tijdens dat debat diende GroenLinks-Kamerlid Corinne Ellemeet, samen met andere Kamerleden, een motie in waarin de Kamer werd gevraagd uit te spreken dat abortus geen misdaad is en dat zorg, niet het strafrecht, het uitgangspunt moet zijn.
Die motie werd op 30 mei 2023 verworpen. Een meerderheid van de Tweede Kamer wilde zich daar dus niet achter scharen.
Weet je dat ook weer. Maar waarom bestaat er zoveel weerstand tegen het schrappen van abortus uit het strafrecht? Tegenstanders vrezen dat het verwijderen van artikel 296 de juridische bescherming van het ongeboren leven verzwakt. Ook wijzen zij erop dat het strafrecht nu een extra waarborg biedt tegen illegale of onzorgvuldig uitgevoerde abortussen.
En wat gebeurt er nu?
Het nieuwe wetsvoorstel is op 28 september 2026 ingediend. De Tweede Kamer moet het nog behandelen en erover stemmen. Daarna moet ook de Eerste Kamer ermee instemmen. Wordt het voorstel aangenomen, dan verdwijnt artikel 296 uit het Wetboek van Strafrecht en wordt de abortuszorg voortaan via de aangepaste zorgwetgeving geregeld.
