Je staat te dansen en ineens voel je twee handen op je heupen. Een gast blijft maar tegen je aan schuren. Iemand snapt het woord ‘aftaaien’ niet en blijft in je aura rondhangen.
Zomaar wat dingen die kunnen gebeuren tijdens het stappen. Let er eigenlijk nog wel iemand op zodra je langs de beveiliging bent?
Politieagentje spelen
Als het aan Nanna ligt wel. Zij werkt bij Sexmatters, dat met IVY Foundation mensen in het nachtleven traint op sociale veiligheid. Het doel: een dansvloer waar iedereen in z’n hum kan zijn.
En dat was hoognodig. Uit het Grote Uitgaansonderzoek bleek in 2023 dat zo'n 85 procent van de ondervraagde vrouwen in het jaar daarvoor ongewenst was aangeraakt tijdens het uitgaan. Ook mannen kregen ermee te maken: vier op de tien heteromannen en ruim de helft van de lhbtiq+-mannen. Nanna: “Er was altijd beveiliging om mensen eruit te gooien. Maar bij sociale veiligheid viel wel echt een gat.”
Meer V’tjes in het publiek maken de dansvloer ook niet fijner, volgens Nanna. “Als je te veel de focus gaat leggen op beveiliging, dan gaan mensen zich juist onveiliger voelen.” Ze noemt mensen van kleur als voorbeeld, die vaker te maken kunnen krijgen met profilering.
Ook bij het beoordelen van bezoekers liggen vooroordelen op de loer. “We hebben allemaal stereotypes in ons”, zegt Nanna. Daarom leert IVY personeel om naar concreet gedrag te kijken. Kan iemand niet meer recht lopen, schreeuwt diegene of ruikt die sterk naar alcohol? Dan heb je iets om iemand op aan te spreken.
Naast barpersoneel, deurhosts en beveiligers werken daarom steeds meer clubs en festivals met een apart awareness-team. Zij lopen rond, kijken om zich heen en zijn aanspreekpunt als iemand zich niet veilig voelt. “Je wilt niet met een geel hesje rondlopen van: wij gaan even vertellen wat jullie allemaal moeten doen.” Zo’n team moet juist onderdeel zijn van het feest. Lekker meedansen dus, maar ondertussen wel een oogje in het zeil houden.
Kleuters en dronken mensen
Maar ook zonder apart awareness-team kun je eerder ingrijpen. Dat hoeft niet meteen met veel bombarie. Ziet een barman iets gebeuren, dan kan hij eerst eens peilen hoe en wat. Nanna: “Vraag gewoon: hé, is alles oké hier? Hebben jullie het naar je zin?” “Niks aan de hand? Ook goed. Is iemand wél vervelend, dan weet die barman precies wat hij moet doen. IVY leert personeel onder meer signalen oppikken en eerder inchecken als een situatie niet helemaal lekker voelt.“We geven personeel altijd een driestappenplan. Dat werkt heel goed voor kleuters, maar ook voor dronken mensen”, zegt Nanna.
Bij een apart awareness-team is er iemand die zich die avond helemaal op sociale veiligheid kan richten. Barpersoneel moet ondertussen ook gewoon drankjes schenken en bestellingen opnemen. “Het is heel belangrijk dat er iemand verantwoordelijk is voor de sociale veiligheid”, zegt Nanna.
Huisregels
Wat nou als ik me niet safe voel op een feestje? Dan wil ik vooral weten waar ik heen kan. Het verschilt per club, maar “op de wc vind je als het goed is een sticker of poster met die info”, stelt Nanna gerust. Ook huisregels moeten volgens IVY niet ergens op een website verstopt staan, maar in het zicht. “Liefst krijg je ze zelfs al bij je kaartje.”
Best behaviour
En hoe zit dat tijdens ADE, als in een paar dagen tijd honderdduizenden mensen van over de hele wereld de stad in trekken? Je kunt mij niet wijsmaken dat al die partygangers on their best behaviour zijn.
ADE organiseert de feesten niet zelf. Wat er op de dansvloer gebeurt en hoe daarop wordt gereageerd, ligt dus voor een groot deel bij de clubs en organisatoren.
Vooraf gebeurt er wel wat. Elk jaar organiseert de gemeente Amsterdam een bijeenkomst voor locaties die tijdens ADE een evenement hebben. IVY schuift daar ook aan. “We proberen in heel korte tijd een paar punten mee te geven die kunnen helpen”, vertelt Nanna. “Vooral om clubs wakker te schudden: ga vóór ADE met je personeel om tafel. Wie doet wat als het misgaat? Waar kan iemand terecht?” Wie meer nodig heeft, kan bij IVY een drie uur durende Safer Clubbing-training volgen.
Dat de aandacht voor sociale veiligheid groeit, merkt Nanna wel. Alleen gaat het haar niet snel genoeg. “Dat komt door geld.Clubs hebben het best wel zwaar dit jaar.” Volgens haar zijn er genoeg locaties die een training willen, maar het nu niet kunnen veroorloven.
Onzichtbaar maar aanwezig
Het Amsterdamse clubconcept Breakfast Club werkt tijdens ADE dit jaar voor het eerst met een awareness-team. Dat doen ze op de donderdag, de avond die ze samen met dj en producer Gene on Earth en zijn partner organiseren. Op hun eigen feesten maakt het koppel veel werk van sociale veiligheid.
“We gaan mensen aanstellen als caretakers”, vertelt mede-eigenaar Pieter Jansen. “Zij ontvangen mensen en nemen een aantal huisregels door. Daarnaast lopen er mensen op het feest rond die inchecken waar nodig. Je wilt onzichtbaar op de dansvloer zijn, maar wel op de momenten dat het nodig is kunnen ingrijpen.”
Dat laatste is volgens Nanna makkelijker gezegd dan gedaan. Ze ziet steeds meer clubs zelf met awareness-teams aan de slag gaan en juicht dat toe, maar waarschuwt ook voor een team zonder goede training. “Wat ik heel zonde zou vinden, is dat een awareness-team niet goed handelt en een locatie vervolgens zegt: wij gaan nooit meer een awareness-team uitnodigen, want we hebben daar slechte ervaringen mee.”
Andere clubs zijn al langer aan het uitvogelen wat werkt. Zo verruilde RADION rondlopende Club Care-medewerkers voor een vaste booth waar bezoekers terecht kunnen. Bij Tilla Tec is een clubnacht zónder een extra paar ogen op de dansvloer ondenkbaar.
Dekmantel werkt al jaren met IVY samen. Tijdens Dekmantel festival staat het team zelf op locatie, brieft het de crew en kijkt het achteraf mee naar incidenten en wat beter kan. “Zij waren de eerste”, zegt Nanna. “Daardoor hebben we dat met hen door de jaren heen opgebouwd.”
Achterban
Sociale veiligheid gaat volgens IVY niet alleen over het voorkomen en de-escaleren van incidenten. Voor clubs die leven van een vaste community telt ook of je je er thuis voelt en volgende maand weer terugkomt.
Een tent die alleen zoveel mogelijk drank wil verkopen, is misschien minder snel te porren voor zo’n training dan een club die zijn achterban niet kwijt wil raken. Nanna herkent dat verschil wel. “De motivatie moet echt van de locatie zelf komen.” Soms komt die pas als medewerkers aan de bel trekken of er veel meldingen van bezoekers binnenkomen. “Je wil natuurlijk eigenlijk niet dat het misgaat.”
Breakfast Club heeft zelf al een trouwe achterban. Volgens Pieter zit er een natuurlijk filter in het publiek dat op hun feesten afkomt. “We zien dat mensen meestal echt komen om te dansen. We hebben over het algemeen wat meer seasoned feesters.”
Gebeurt er dan nooit iets? Heel af en toe. Op een feest dat hij mede organiseerde tijdens ADE kwamen eens meldingen binnen over een bezoeker. De man zou eerder vrouwen hebben gedrogeerd en aangerand. Pieter: “Hij deed op dat moment niks fout, maar zijn eerdere gedrag was genoeg. Ik ben naar hem toe gegaan en heb hem nadrukkelijk verzocht te vertrekken.”
Na afloop van zijn feesten checkt Pieter naar eigen zeggen ook bij vriendinnen of zij zijn lastiggevallen. Tot nu toe bleek dat niet het geval. “En ik hoor vanuit onze community dat bezoekers actief op elkaars veiligheid letten.”
Niet alleen ADE en Amsterdam
Sociale veiligheid speelt echt niet alleen in Amsterdam. IVY gaf in 2024 al meer dan 200 trainingen per jaar, door het hele land. Van clubs en poppodia tot festivals.
Buiten de Randstad gaat het alleen nog wat minder hard. Met subsidie van het ministerie van OCW probeert IVY daar nu meer clubs te bereiken.
Werkt het?
Maar goed, al die trainingen zijn leuk. Wordt het er ook echt veiliger van? Dat houdt IVY niet bij in cijfers, omdat sociale veiligheid erg lastig te meten valt. Wel komen ze bij sommige clubs ieder jaar terug. En dan horen ze wat er sinds de vorige training is veranderd.
Soms komen er daarna juist méér meldingen binnen. Bijvoorbeeld omdat er eindelijk een duidelijk protocol is of omdat op de wc staat waar je terechtkunt. “Heel vaak zeggen clubs: er komen nooit meldingen binnen, dus het gaat supergoed. En dan denk ik: ja duh, als je geen protocol hebt dan komen er ook geen meldingen binnen.”
Meer meldingen zijn volgens Nanna dus niet per se slecht nieuws. “Dat betekent dat je feedback krijgt en dat je daar iets mee kan doen.”
Veilig thuiskomen
Na een nacht dansen moet je ook nog thuiskomen, en veilig graag. Vorig jaar zette DGTL tijdens ADE bike buddies in tussen het festivalterrein en de pont. Ook dit jaar doen ze dat weer. Aan awareness op de dansvloer heeft de organisatie ook gedacht. Bij Awakenings in SugarFactory stond een goodbye host. Die hield in de gaten wie alleen vertrok en vroeg hoe diegene thuiskwam. Uber nodig? Telefoon leeg? They got you.
Ook The Social Hub en Plan International denken aan je terugweg. Van 21 tot en met 25 oktober staat op het NDSM-terrein The Safe Check-In, waar je tussen 19.00 en 07.00 uur terechtkunt om even bij te komen of je tellie op te laden. Geen idee hoe je thuiskomt? De hosts denken met je mee. Je kunt bijvoorbeeld samen met iemand terugfietsen of een speciale fietstaxi nemen. En kom je écht niet meer thuis, dan zijn er in noodgevallen zelfs een paar hotelkamers beschikbaar voor een symbolisch bedrag. Iedereen is welkom.
Check deze ADE, en ook daarna, waar je terechtkunt in de club. Misschien is het de hele avond niet nodig. Dat lijkt me eigenlijk precies de bedoeling.
Gratis training voor clubs buiten de Randstad
Wil je als club of organisator buiten de Randstad aan de slag met sociale veiligheid? IVY Foundation biedt dankzij subsidie van het ministerie van OCW gratis trainingen aan. Interesse? Mail naar info@ivyfoundation.nl.
